İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, İran'a yönelik uluslararası baskılara karşı meydan okuyucu bir ton kullandı. "Başımızı asla eğmeyeceğiz" ifadesiyle dikkat çeken Pezeşkiyan, ülkesinin egemenliğinden ve bağımsızlığından ödün vermeyeceğini belirtti. Konuşma, İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları nedeniyle artan gerilim ortamında gerçekleşti.
Gelişmenin Arka Planı
Pezeşkiyan, konuşmasının büyük bölümünü İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarına ayırdı. İsrail'i "soykırım" yapmakla suçlayan İran lideri, uluslararası toplumun Filistin halkına yönelik sessizliğini eleştirdi. "Bugün Gazze'de yaşananlar, insanlık tarihinin en büyük trajedilerinden biridir. Çocuklar, kadınlar, masum insanlar acımasızca katlediliyor. Dünya buna seyirci kalıyor" dedi.
Pezeşkiyan, İran'ın nükleer programı konusunda ise diyalog kapısının açık olduğunu ancak bunun "tehdit ve baskı" ile değil, karşılıklı saygı temelinde olması gerektiğini söyledi. 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) ABD'nin tek taraflı çekilmesini hatırlatan Pezeşkiyan, "Anlaşmaya sadık kalan taraf biz olduk. Ancak yaptırımlar devam etti. Şimdi yeni bir anlaşma için samimi adımlar bekliyoruz" ifadelerini kullandı.
İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin bölgesel politikalarına yönelik eleştirilere de yanıt verdi. İran'ın Yemen, Suriye, Lübnan ve Irak'taki varlığının "istikrar ve güvenlik" için olduğunu savunan Pezeşkiyan, "Biz işgalci değiliz. Biz bölge halklarının yanındayız. Direniş ekseni, zulme karşı duruştur" dedi. Bu sözler, İran'ın vekil güçler üzerinden yürüttüğü politikaya yönelik uluslararası eleştirilere bir yanıt niteliğindeydi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pezeşkiyan'ın konuşması, İran'ın son yıllarda artan izolasyonuna rağmen sahnede kalmaya çalıştığını gösteriyor. ABD yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerini yakından izlerken, İsrail ile İran arasındaki gerilim de bölgesel bir savaş riskini gündemde tutuyor. Uzmanlar, Pezeşkiyan'ın mesajının hem iç kamuoyuna hem de uluslararası aktörlere yönelik olduğunu belirtiyor.
İran'ın nükleer programı, uranyum zenginleştirme seviyesinin %60'a ulaşmasıyla yeni bir aşamaya geçmiş durumda. Batılı ülkeler, bu seviyenin silah üretimine çok yakın olduğunu savunurken, İran programın barışçıl olduğunu yineliyor. Pezeşkiyan, "Nükleer silah peşinde değiliz. Ancak bilimsel ve teknolojik haklarımızdan da vazgeçmeyeceğiz" diyerek bu tartışmayı yeniden alevlendirdi.
Konuşma, Orta Doğu'da yaşanan son gelişmeler ışığında da değerlendirildi. Hamas'ın 7 Ekim saldırıları ve sonrasında İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonları, İran'ın bölgedeki etkisini artırmasına zemin hazırladı. İran, Hamas ve Hizbullah gibi gruplara verdiği destekle bölgesel denklemin önemli bir aktörü olmayı sürdürüyor. Pezeşkiyan'ın BM kürsüsünden yükselen sesi, bu etkinin diplomatik bir tezahürü olarak okunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın BM'deki çıkışı, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye, İran ile karmaşık bir ilişki ağına sahip: Bir yandan enerji ticaretinde iş birliği yaparken, diğer yandan Suriye, Irak ve Kafkasya'da farklı stratejik öncelikleri bulunuyor. Pezeşkiyan'ın Gazze konusundaki söylemi, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği destekle örtüşüyor; ancak İran'ın nükleer programı ve bölgesel vekil güçleri, Ankara için bir güvenlik endişesi olmayı sürdürüyor. Türkiye, İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesi ve diyalog kanallarının açık tutulmasından yana bir tutum sergiliyor. Bu konuşma, Tahran'ın Batı ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açma niyetinde olduğunu gösteriyor; ancak pratikte nasıl bir yol izleneceği belirsiz. Türkiye, bölgesel istikrar için İran ile yapıcı diyaloğu sürdürmekte fayda görüyor.
