Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinin liderleri, 23 Eylül Çarşamba günü federal hükümetle yeni bir savaşa girdiklerini duyurdu. Tigray ve komşu iki bölgede çıkan çatışmalar, dört yıl önce imzalanan barış anlaşmasını fiilen sona erdirdi. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) yetkilileri, Etiyopya ordusunun ve müttefik kuvvetlerin Tigray'a yönelik saldırılar başlattığını öne sürdü. Federal hükümet ise henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Gelişmenin Arka Planı
Kasım 2020'de başlayan ve iki yıl süren Tigray Savaşı, 2022'de Pretoria Anlaşması ile sona ermişti. Bu anlaşma, Tigray'ın silahsızlandırılmasını ve federal otoritenin yeniden tesis edilmesini öngörüyordu. Ancak son aylarda Tigray yönetimi, anlaşmanın uygulanmadığını ve bölgeye yönelik ekonomik kuşatmanın sürdüğünü belirtiyordu. Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ise Tigray liderlerini anlaşmayı ihlal etmekle suçluyordu.
Çatışmaların patlak verdiği bölgeler arasında Tigray'ın güneyi ve Amhara ile Afar bölgeleri sınırları bulunuyor. Görgü tanıkları, ağır silah sesleri ve yoğun çatışmalar olduğunu bildiriyor. Bölgedeki iletişim hatları kesilmiş durumda. Uluslararası yardım kuruluşları, bölgede zaten kırılgan olan insani durumun daha da kötüleşebileceği uyarısında bulundu.
Tigray lideri Debretsion Gebremichael, yerel medyaya yaptığı açıklamada, "Etiyopya hükümeti bize savaş ilan etti. Biz de kendimizi savunacağız" dedi. Etiyopya hükümet sözcüsü ise yaptığı yazılı açıklamada, "Tigray'daki yasadışı silahlı gruplar provokasyon yapıyor. Federal hükümet anayasal düzeni korumak için gerekli adımları atacaktır" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya, Afrika Boynuzu'nun en istikrarsız bölgelerinden biri. Tigray'deki çatışmalar, komşu Eritre, Sudan ve Somali'yi de etkileyebilir. Eritre, 2020-2022 savaşında Etiyopya ordusuna destek vermişti; şimdi yeniden taraf olabilir. Sudan, zaten iç savaşla boğuşuyor ve milyonlarca Etiyopyalı mülteciye ev sahipliği yapıyor.
ABD, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, taraflara itidal çağrısı yaptı. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "Etiyopya'daki barış sürecinin korunması için tüm tarafları diyaloga davet ediyoruz" dedi. Ancak uluslararası toplumun etkisi sınırlı görünüyor. Çin ve Rusya, Etiyopya hükümetine silah satışı yaparak nüfuzlarını artırıyor.
Afrika Birliği, krizi çözmek için acil toplantı kararı aldı. Ancak Tigray liderleri, Afrika Birliği'nin tarafsız olmadığını savunuyor. Bölgedeki insani kriz derinleşebilir: 2020-2022 savaşında yüz binlerce kişi ölmüş, milyonlarca kişi yerinden edilmişti. Yeni bir savaş, bu acıları katlayabilir.
Etiyopya ekonomisi de çatışmalardan olumsuz etkilenecek. Ülke, yüksek enflasyon ve dış borç kriziyle mücadele ediyor. Savaş harcamaları, kalkınma projelerini sekteye uğratabilir. Ayrıca, Tigray'ın yeniden savaşa girmesi, ülke genelinde etnik gerilimleri artırabilir. Oromia ve Amhara bölgelerinde de silahlı gruplar aktif.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Etiyopya ile Afrika açılımı kapsamında yakın ilişkiler kurmuştu. 2021'de Türkiye, Etiyopya'ya insansız hava araçları satarak askeri işbirliğini güçlendirdi. Tigray'deki yeni savaş, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve askeri çıkarlarını riske atabilir. İnşaat firmaları, enerji projeleri ve liman yatırımları tehdit altında. Ayrıca, istikrarsızlık, Türkiye'nin Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'ndaki stratejik konumunu zayıflatabilir. Türkiye, taraflar arasında arabuluculuk yaparak nüfuzunu koruyabilir. Ancak, Batı ile Rusya arasındaki rekabet, Ankara'nın manevra alanını sınırlıyor.
