İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, Bulgaristan'ın ABD'ye askeri destek vermesi halinde bu ülkenin 'savaş suçlarına ortak' olacağını söyledi. Tahran yönetimi, ABD'nin İran'a yönelik olası askeri operasyonlarında Bulgar topraklarının kullanılmasına izin verilmesi durumunda Sofya yönetiminin uluslararası hukuk çerçevesinde sorumlu tutulacağı uyarısında bulundu. Kenani, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, 'Herhangi bir ülke, özellikle Bulgaristan, topraklarını ABD'nin İran'a karşı saldırgan eylemlerine açarsa, bu eylemlere ortak olmuş sayılır ve uluslararası hukuk kapsamında saldırganlık ve savaş suçlarından sorumlu tutulur' dedi.
Arka plan: Bulgaristan'ın stratejik konumu ve ABD ile ilişkileri
Bulgaristan, Karadeniz'e kıyısı olan bir NATO üyesi olarak ABD'nin bölgedeki askeri operasyonları için stratejik bir konumda bulunuyor. Ülke, 2004 yılında NATO'ya katıldıktan sonra ABD ile yakın askeri işbirliği geliştirdi. 2006 yılında imzalanan bir savunma anlaşması çerçevesinde ABD, Bulgaristan'daki Novo Selo ve Bezmer askeri üslerini kullanma hakkına sahip. Bu üsler, ABD'nin Orta Doğu ve Kafkaslar'a yönelik operasyonlarında lojistik destek noktası olarak kullanılıyor. Son yıllarda ABD'nin İran'a yönelik artan baskısı, Bulgaristan'ın bu üsleri hangi amaçla kullandıracağı sorusunu gündeme getirdi. 2023 yılında ABD, Bulgaristan'a F-16 savaş uçakları satışını onaylayarak iki ülke arasındaki askeri işbirliğini daha da derinleştirdi. İran yönetimi, bu gelişmeleri endişeyle izliyor ve Bulgaristan'ın ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarına ev sahipliği yapmasından çekiniyor.
Tahran'ın diplomatik hamleleri ve bölgesel yansımaları
İran'ın bu açıklaması, ABD ile İran arasında dolaylı görüşmelerin sürdüğü bir döneme denk geldi. Umman'da gerçekleştirilen görüşmelerde İran, nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması konularını masaya yatırırken, ABD bölgedeki askeri varlığını artırma sinyalleri veriyor. Tahran, aynı zamanda Irak ve Suriye'de ABD güçlerine yakınlaşan bazı gruplar üzerindeki nüfuzunu kullanarak baskı oluşturmaya çalışıyor. İran'ın bu uyarısı, sadece Bulgaristan'ı değil, bölgedeki diğer ABD müttefiklerini de hedef alıyor. Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Irak'taki Şii milisler, ABD ve müttefiklerine karşı operasyonlar düzenleyebileceklerini ima ediyor. Bulgaristan'ın ABD'ye desteği, bu grupların Avrupa'daki hedeflere yönelik saldırı riskini artırabilir. Ayrıca, Karadeniz'deki gerginlik, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle zaten yüksekken, İran'ın bu uyarısı NATO'nun güneydoğu kanadında yeni bir güvenlik sorunu yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem NATO üyesi hem de İran'la sınır komşusu olarak bu gelişmeden doğrudan etkileniyor. Ankara, ABD-İran gerginliğinde dengeli bir politika izlemeye çalışıyor; bir yandan NATO yükümlülüklerini yerine getirirken diğer yandan İran'la ekonomik ve diplomatik ilişkilerini sürdürüyor. Bulgaristan'ın ABD'ye üslerini açması, Türkiye'nin Karadeniz'deki güvenlik çıkarlarını da ilgilendiriyor. Türkiye, Montrö Sözleşmesi çerçevesinde Karadeniz'deki askeri trafiği kontrol ederken, Bulgar üslerinden yapılacak olası ABD operasyonları bu dengeyi bozabilir. Ayrıca, İran'ın tehditleri, enerji ticaretinde İran'a bağımlı olan Türkiye için risk oluşturuyor. Türkiye, hem NATO içindeki konumunu korumak hem de İran'la ilişkilerini sürdürmek zorunda olduğu hassas bir denge politikası izlemek durumunda.
