ABD, İran ile yürüttüğü savaşa maksimalist hedeflerle girerken, Başkan Donald Trump'ın imzaladığı anlaşmayla siyasi maliyete rağmen pragmatik bir çıkış yaptı. Uzmanlar, bu adımın savaşın sürdürülemez olduğu gerçeğinin kabulü olduğunu belirtiyor. Anlaşma, İran'ın nükleer programını sınırlandırmayı ve bölgesel etkisini azaltmayı hedefliyor, ancak çatışmanın başındaki "rejim değişikliği" gibi ulaşılamaz hedeflerden vazgeçilmiş durumda.
Gelişmenin Arka Planı
2018'de Trump'ın Obama dönemindeki nükleer anlaşmadan çekilmesiyle tırmanan gerilim, 2023'te İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması ve ABD'nin askeri müdahalesiyle sıcak çatışmaya dönüştü. Savaş, ABD için mali ve insani açıdan ağır bir yük haline geldi. Economist dergisine göre, çatışmalarda 4.500'den fazla ABD askeri hayatını kaybetti, maliyet ise 1,2 trilyon doları aştı. Bölgedeki İran destekli milisler ve İsrail'in de dahil olduğu geniş çaplı bir savaş riski, Washington'u masaya oturmaya zorladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, Ortadoğu'da yeni bir denklem yaratıyor. İran'ın nükleer programı üzerindeki kısıtlamalar ve ekonomik yaptırımların hafifletilmesi, bölgesel ticareti canlandırabilir. Ancak Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, İran'ın yumuşamasına rağmen endişelerini koruyor. Rusya ve Çin ise anlaşmayı, ABD'nin bölgede nüfuz kaybı olarak yorumluyor. Uzmanlara göre, anlaşma İran'ı küresel sisteme yeniden entegre ederken, ABD'nin askeri angajmanını azaltıp Asya'ya odaklanmasının önünü açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu ve enerji ithalatçısı olarak anlaşmadan doğrudan etkileniyor. Yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin İran ile ticaretini artırabilir ve enerji maliyetlerini düşürebilir. Ancak bölgede azalan ABD varlığı, Türkiye'nin güvenlik kaygılarını artırabilir; özellikle Suriye ve Irak'ta İran destekli grupların faaliyetleri sürüyor. Ankara, ayrıca İran'ın nükleer programındaki sınırlamaların bölgesel istikrara katkı sağlamasını umuyor. Öte yandan, anlaşmanın Türkiye'nin Rusya ile enerji ilişkilerine etkisi de yakından izlenmeli.
