Tahran yönetimi, ABD'nin beş İran tankerini batırmasının ardından Hürmüz Boğazı çevresinde 10 gemiyi vurduğunu açıkladı. İki ülke arasında tırmanan karşılıklı saldırılar, Brent petrolünün varil fiyatını 100 doların üzerine taşıdı. İran devlet televizyonuna göre saldırılar, ABD'nin bölgedeki askeri varlığına yanıt olarak gerçekleştirildi. ABD yetkilileri henüz kayıplara ilişkin resmi bir açıklama yapmadı.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. Son haftalarda ABD ve İran arasındaki gerilim, bölgedeki petrol tankerlerine yönelik saldırılarla yeniden alevlenmişti. ABD, geçtiğimiz günlerde İran'a ait olduğu iddia edilen beş tankeri batırdığını duyurdu. Washington, bu eylemlerin "serbest deniz ticaretini korumak" amacıyla yapıldığını savunurken, Tahran saldırıları "açık bir savaş ilanı" olarak nitelendirdi.
İran'ın misilleme olarak 10 gemiyi hedef aldığını açıklaması, bölgede yeni bir askeri çatışma dalgasının habercisi olarak yorumlanıyor. İran Devrim Muhafızları'na bağlı hızlı botların ve insansız hava araçlarının kullanıldığı öne sürülüyor. Ancak saldırıya uğradığı belirtilen gemilerin hangi ülkelere ait olduğu ve hasarın boyutu henüz netleşmedi.
Uluslararası denizcilik kuruluşları, bölgedeki gemilere seyir güvenliği konusunda uyarıda bulundu. Bazı armatör şirketleri, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerini geçici olarak durdurdu. Sigorta şirketleri, bölgedeki risk primi oranlarını yükseltti.
Bölgesel ve küresel boyut
Petrol fiyatlarındaki artış, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Brent petrolü, haberin ardından yüzde 4'ten fazla değer kazanarak 100 doların üzerine çıktı. Analistler, çatışmanın daha da genişlemesi durumunda fiyatların 120 dolara kadar tırmanabileceği uyarısında bulunuyor. ABD Başkanı, İran'a yönelik "gerekli tüm adımları atacaklarını" söylerken, Avrupa Birliği ve Çin'den itidal çağrıları geldi.
BM Güvenlik Konseyi'nin acil toplanma kararı aldığı bildirildi. Rusya, saldırıları kınayarak bölgede barışın tesis edilmesi için çağrı yaptı. Suudi Arabistan ve BAE ise henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Askeri uzmanlar, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin ciddiyetini koruduğunu belirtiyor. İran daha önce de benzer durumlarda boğazı kapatma kartını masaya yatırmıştı. Ancak bu kez doğrudan ABD ile karşı karşıya gelinmesi, çatışmanın vekalet savaşından çıkıp doğrudan bir çatışmaya dönüşme riskini artırıyor.
Küresel piyasalar, gelişmeyi yakından izliyor. Asya borsaları günü düşüşle kapatırken, altın fiyatları güvenli liman talebiyle yükseldi. Dolar endeksi değer kazandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin enerji güvenliği açısından doğrudan etkilediği ülkelerden biri. Petrol ihtiyacının büyük kısmını ithal eden Türkiye, fiyat artışlarıyla cari açığını ve enflasyonu kontrol altında tutmakta zorlanabilir. Ayrıca bölgede artan istikrarsızlık, Türkiye'nin Orta Doğu'daki diplomatik dengelerini de etkiliyor. Ankara, hem ABD hem İran ile ilişkilerini korumaya çalışırken, tırmanan çatışmada taraf olmaktan kaçınarak diplomatik çözüm çağrısı yapabilir. Enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar, Türkiye'nin öncelikli gündem maddeleri arasında yer alıyor.
