ABD ile İran arasında yeniden başlaması planlanan nükleer müzakereler, Lübnan'daki son siyasi gelişmeler nedeniyle henüz başlamadan çıkmaza girdi. Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre, taraflar arasında yeni bir müzakere tarihi üzerinde henüz uzlaşı sağlanamadı. Görüşmelerin ertelenmesinde, İran'ın Lübnan'daki Hizbullah hareketine verdiği desteğin ABD tarafından bir engel olarak görülmesi etkili oldu. İran yönetimi ise Lübnan dosyası ile nükleer müzakerelerin ayrı tutulması gerektiğini savunuyor.
Müzakerelerin arka planı ve tıkanma nedenleri
ABD ve İran, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) yeniden canlandırılması için dolaylı görüşmeler yürütüyordu. ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasıyla süreç durma noktasına gelmişti. 2021'de başlayan Viyana görüşmeleri son aşamaya gelmişken, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması ve uluslararası denetimleri kısıtlaması müzakereleri zora soktu.
Lübnan'daki son gelişmeler ise ipleri daha da gerdi. ABD, İran'ın Lübnan'da Hizbullah aracılığıyla nüfuzunu artırmasını bölgesel istikrar için bir tehdit olarak değerlendiriyor. Washington yönetimi, Tahran'ın nükleer programı konusunda taviz vermesi karşılığında yaptırımları hafifletmeyi önerirken, İran ise öncelikle yaptırımların kaldırılmasını ve Lübnan gibi bölgesel meselelerin masaya yatırılmamasını talep ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu çıkmaz, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkileyebilir. İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetimsiz kalması, bölgedeki diğer aktörlerin de nükleer seçenekleri değerlendirmesine yol açabilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, İran'ın nükleer silah elde etmesinden duydukları endişeyle kendi nükleer programlarını hızlandırmış durumda.
Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasının sonuç vermemesi, Körfez ülkeleri arasında Tahran'la doğrudan diyalog kurma eğilimini güçlendirdi. Çin'in arabuluculuğunda İran ile Suudi Arabistan arasında varılan normalleşme anlaşması, bölgesel dengeleri değiştiren bir adım olarak öne çıkıyor. Bu tablo, ABD'nin bölgedeki geleneksel müttefikleri nezdindeki güvenilirliğini sorgulatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD nükleer müzakerelerindeki bu tıkanma, Türkiye için önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, komşusu İran ile enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında yakın ilişki içinde. Yaptırımların sürmesi, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatını ve iki ülke arasındaki ticari hacmi olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, İran nükleer programı konusunda denetim eksikliği, bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyebilir; bu da Türkiye'nin güvenlik hesaplamalarını doğrudan etkiler. Ankara'nın, hem Batı ittifakı içindeki konumunu koruyarak hem de Tahran'la diyaloğu sürdürerek denge politikası izlemesi bekleniyor.
