İran, İsrail'in Güney Lübnan ve Gazze Şeridi'ndeki askeri operasyonlarını protesto ederek ABD ile yürüttüğü dolaylı müzakereleri durdurduğunu açıkladı. Bu gelişme, Tahran yönetiminin bölgedeki tansiyonun düşürülmesine yönelik diplomasiye ara verdiğini gösteriyor. Öte yandan eski ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile Lübnanlı Hizbullah örgütü arasında yakında bir ateşkes anlaşmasına varılacağını duyurdu. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, 'İran'ın görüşmeleri durdurmasının ardından İsrail ve Hizbullah savaşmayı bırakacak' ifadelerini kullanarak, iki gelişme arasında doğrudan bir bağlantı kurdu.
Gelişmenin arka planı
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, ABD'nin İsrail'in Lübnan ve Gazze'deki eylemlerine verdiği desteğin 'kabul edilemez' olduğunu belirterek, 'Bu şartlar altında müzakerelere devam etmenin bir anlamı kalmamıştır' dedi. Tahran yönetimi, son haftalarda İsrail'in Güney Lübnan'da Hizbullah hedeflerine yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırması ve Gazze'deki askeri operasyonlarının sürmesi nedeniyle rahatsızlığını dile getiriyordu. İran'ın çekilme kararı, Umman'da yürütülen ve taraflar arasında nükleer dosya da dahil olmak üzere çeşitli konuların ele alındığı görüşmeleri kapsıyor.
Trump'ın açıklaması ise, henüz resmi bir kaynaktan teyit edilmiş değil. Eski başkanın iddiasına göre İran'ın müzakereleri durdurması, İsrail ve Hizbullah'ı ateşkese zorlayacak bir 'baskı unsuru' oluşturdu. Ancak analistler, Trump'ın seçim kampanyası sırasında dış politikaya ilişkin sık sık abartılı iddialarda bulunduğunu hatırlatıyor. Öte yandan İsrail Başbakanlık Ofisi'nden konuyla ilgili henüz bir yorum gelmedi.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın ABD ile müzakereleri durdurması, iki ülke arasında yıllardır süren dolaylı diyaloğun en ciddi kesintisi olarak değerlendiriliyor. Bu durum, özellikle nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması çabalarını olumsuz etkileyebilir. Biden yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören bir anlaşma için çaba gösteriyordu. Ancak Tahran'ın son adımı, bu sürecin rayından çıkabileceğine işaret ediyor.
Bölgesel olarak, İsrail-Hizbullah çatışması Lübnan'da büyük bir insani krize yol açarken, binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. Gazze'de ise İsrail'in operasyonları devam ediyor. Trump'ın ateşkes iddiası, gerçekleşmesi halinde bölgede önemli bir diplomatik başarı olarak kaydedilecek. Ancak uzmanlar, Hizbullah'ın İran'ın desteği olmadan böyle bir anlaşmaya yanaşmayacağını, dolayısıyla Tahran'ın müzakereleri durdurmasının aslında ateşkes ihtimalini zorlaştırdığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bölgesel istikrar ve komşularıyla iyi ilişkiler temelinde hareket eden bir dış politikaya sahip. İran'ın ABD ile müzakereleri durdurması, Türkiye'nin komşusu İran'la ilişkilerini ve bölgesel enerji ticaretini etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, İsrail-Filistin çatışmasının çözümünde aktif rol oynarken, Gazze'deki insani durumun iyileştirilmesi için çaba sarf ediyor. İran'ın bu hamlesi, Türkiye'nin arabuluculuk girişimlerini karmaşıklaştırabilir. Öte yandan, İsrail-Hizbullah gerginliğinin tırmanması Türkiye'nin güney sınırlarındaki güvenlik ortamını da olumsuz etkileyebilir. Ankara, tarafları itidal ve diyaloğa çağırarak bölgesel barışın korunması yönündeki geleneksel tutumunu sürdürüyor.
