İran ve Amerika Birleşik Devletleri, Lübnan'da dört aydır devam eden savaşı sonlandırmak için İsviçre'de kapsamlı bir anlaşma müzakeresi yürütüyor. Tahran yönetimi, görüşmelerde 'ilerleme' kaydedildiğini duyurdu. İki ülke arasındaki bu dolaylı temaslar, Lübnan'daki Hizbullah'ın İsrail'le çatışmasının bölgesel bir savaşa dönüşmesini engellemeyi hedefliyor. Müzakerelerin merkezinde, Hizbullah'ın silahsızlandırılması, İsrail'in güney Lübnan'dan çekilmesi ve sınır güvenliği düzenlemeleri yer alıyor. Taraflar, anlaşmanın Lübnan'da kalıcı bir ateşkes ve diplomatik çözüm için zemin hazırlayacağını umuyor.
Gelişmenin arka planı
Lübnan'daki çatışma, İsrail ile Hizbullah arasında 2023 sonunda başladı ve kısa sürede geniş çaplı bir savaşa dönüştü. Binlerce sivil hayatını kaybetti, yüz binlerce kişi yerinden edildi. İran'ın desteklediği Hizbullah, İsrail'in kuzeyindeki yerleşim birimlerine roket saldırıları düzenlerken, İsrail ordusu Lübnan'ın güneyinde kara harekâtı başlattı. Savaş Lübnan'ın ekonomisini ve altyapısını ağır tahrip etti; Beyrut'tan Trablusşam'a kadar birçok şehir büyük yıkım yaşadı.
İran ve ABD arasındaki müzakereler, İsviçre'nin arabuluculuğunda ve genellikle dolaylı olarak yürütülüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, görüşmelerin 'yapıcı bir atmosferde' devam ettiğini belirtti. ABD tarafı ise henüz bir anlaşma olmadığını ancak ilerleme kaydedildiğini teyit etti. Anlaşmanın temel unsurları arasında, Hizbullah'ın Litani Nehri'nin kuzeyine çekilmesi, İsrail'in güney Lübnan'dan tamamen çekilmesi ve Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) bölgedeki varlığının güçlendirilmesi bulunuyor.
Anlaşma ayrıca İran'ın Hizbullah'a silah sevkiyatını durdurmasını ve İsrail'in Lübnan hava sahasında serbest hareket etme talebinden vazgeçmesini içerebilir. Her iki taraf da anlaşmanın Lübnan devletinin egemenliğini güçlendirmesini ve ülkeyi yeniden imar için uluslararası fon akışını sağlamasını umuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Lübnan'daki savaşın sona ermesi, tüm Ortadoğu için hayati önem taşıyor. Çatışma, İsrail-Hamas savaşıyla bağlantılı olarak geniş bir bölgesel krize dönüşme potansiyeli taşıyordu. İran ile ABD arasındaki anlaşma, sadece Lübnan'da değil, aynı zamanda Yemen, Suriye ve Irak'taki vekil çatışmalarını da etkileyecek. Ayrıca, İran'ın nükleer programıyla ilgili uluslararası müzakerelerde bir güven artırıcı rol oynayabilir.
Fransa ve Suudi Arabistan da diplomatik çabalarda önemli roller üstleniyor. Suudi Arabistan, Hizbullah'ın Lübnan siyasetindeki etkisini azaltmayı hedefliyor, Fransa ise sömürge döneminden kalma bağlarını kullanarak bir çıkış yolu arıyor. ABD ise seçim yılında bölgesel bir krizden kaçınmak isterken, İran uluslararası yaptırımların hafifletilmesini ve Körfez ülkeleriyle ilişkilerini normalleştirmeyi hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Lübnan'daki çatışmanın sona ermesini bölgesel istikrar açısından kritik bir gelişme olarak değerlendiriyor. Ankara, Lübnan'la tarihi ve ekonomik bağlara sahip; Türk müteahhitlik firmaları ve ticaret hacmi savaş nedeniyle sekteye uğramıştı. Ateşkes, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji projeleri ve Libya ile ilişkileri bağlamında da önemli. Ayrıca, Türkiye sınırına yakın bölgelerdeki çatışmaların bitmesi, mülteci akışını azaltabilir. Türkiye, müzakerelerde arabuluculuk rolü üstlenmese de, olası bir anlaşmanın uygulanmasında BM ve NATO ile işbirliği yaparak, sınır güvenliği ve terörle mücadele konularında kazanımlar elde edebilir.
