İran, ABD'nin havayolu şirketlerine yönelik yaptırımlarını uygulayan ülkelere sert bir uyarıda bulundu. Tahran yönetimi, bu ülkelerin havalimanlarının kesintiye uğrayabileceğini ve olumsuz sonuçlarla karşılaşabileceğini bildirdi. Uyarı, ABD'nin İran havacılık sektörüne yönelik baskıları artırması ve müttefiklerinden yaptırımlara tam uyum talep etmesi sonrasında geldi. İran Sivil Havacılık Kurumu yetkilileri, yaptırımlara katılan ülkelerin hava sahası ve havalimanlarının İran uçuşlarına kapatılması durumunda misilleme yapılacağını belirtti. Bu gelişme, ABD-İran arasındaki uzun süredir devam eden gerilimin havacılık alanına yansıması olarak değerlendiriliyor.
Yaptırımların Arka Planı ve İran'ın Tutumu
ABD, 2018'de Nükleer Anlaşma'dan çekilmesinin ardından İran'a yönelik kapsamlı yaptırımları yeniden uygulamaya başladı. Bu yaptırımlar arasında İran havayollarına ve ilgili kuruluşlara yönelik kısıtlamalar da yer alıyor. Washington, İran'ın havacılık sektörünü destekleyen şirketleri ve ülkeleri hedef alarak Tahran'ın uluslararası bağlantılarını zayıflatmayı amaçlıyor. İran ise yaptırımların haksız ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor. İran Sivil Havacılık Kurumu Başkanı, yaptıkları açıklamada, "Yaptırımlara katılan ülkelerin havalimanları, İran uçaklarına yönelik ayrımcı uygulamaların sonuçlarına katlanacaktır" ifadelerini kullandı. Tahran, benzer şekilde, kendi hava sahasını da bu ülkelere kapatabileceği sinyalini verdi. İran'ın bu adımı, ABD'nin "maksimum baskı" politikasına karşı bir karşı hamle olarak yorumlanıyor.
İran'ın uyarısı, özellikle Avrupa ve Asya'daki bazı ülkeleri endişelendirdi. Bu ülkeler, ABD yaptırımlarına uymamaları halinde kendilerinin de ABD yaptırımlarıyla karşılaşabileceği, uymaları halinde ise İran'ın misillemeleriyle yüzleşebileceği bir ikilemde. Uzmanlar, İran'ın bu tehdidinin büyük ölçüde sembolik olduğunu, ancak bölgesel havacılık üzerinde ciddi kesintilere yol açabileceğini belirtiyor. İran, daha önce de benzer uyarılarda bulunmuş, ancak somut adımlar sınırlı kalmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın havacılık sektörüne yönelik yaptırımlar, sadece İran'ı değil, bölgedeki havayollarını ve ticari bağlantıları da etkiliyor. Türkmenistan, Irak, Katar gibi ülkeler İran ile havacılık anlaşmalarına sahip. ABD yaptırımlarına tam uyum, bu ülkelerin İran ile olan ekonomik ilişkilerini zorlaştırabilir. Ayrıca, İran'ın hava sahası önemli bir transit koridor. Körfez ülkeleri ve Avrupa arasındaki uçuşlar için İran hava sahası kritik. İran'ın hava sahasını kapatma tehdidi, küresel havacılık maliyetlerini artırabilir ve uçuş sürelerini uzatabilir. ABD'nin yaptırımlarına uymayan ülkeler, ABD Hazine Bakanlığı'nın yaptırım listesine girebilir ve bu da finansal sistemlerden dışlanma riski taşır. Öte yandan, İran'ın misilleme tehdidi, bu ülkelerin havalimanlarında İran uçaklarına yönelik hizmetlerin durdurulmasına yol açabilir. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) henüz konuya ilişkin bir açıklama yapmadı.
Uzmanlara göre, İran'ın bu hamlesi, ABD'nin yaptırımlarına karşı diplomatik bir manevra. Tahran, yaptırımlara katılan ülkeleri caydırarak ABD'nin izolasyon çabalarını kırmayı hedefliyor. Ancak, İran'ın kendi havacılık filosu zaten yaşlı ve bakım eksikliği çekiyor. Yaptırımlar nedeniyle yeni uçak alımı yapamayan İran, bu tehdidi ne kadar gerçekleştirebilir belirsiz. Yine de, İran'ın bölgesel hava sahasını kullanma yetkisi, elini güçlendiriyor. ABD yönetimi ise yaptırımların etkinliğini korumak için müttefiklerine baskı yapmayı sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın ABD yaptırımlarına karşı uyarısı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, hem ABD'nin yaptırımlarına uymak hem de İran ile ekonomik ve ticari ilişkilerini sürdürmek arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Türk Hava Yolları, İran'a düzenli uçuşlar gerçekleştiriyor ve İran hava sahasını transit olarak kullanıyor. İran'ın misilleme tehdidi, Türk havacılık sektörü için risk oluşturuyor. Ayrıca, Türkiye'nin ABD ile yaşadığı S-400 ve F-35 krizi göz önüne alındığında, yaptırım uygulamaları konusunda Washington ile Ekim 2025'te varılan mutabakat sonrası durum daha da karmaşıklaşıyor. Türkiye, İran ile ticaretini sürdürürken ABD yaptırımlarına maruz kalmamak için dikkatli adımlar atmalı. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel havacılık merkezi olma hedeflerini de etkileyebilir.
