İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağai, Cuma günü İsviçre'de ABD'li yetkililerle bir görüşme yapılacağı yönündeki haberlerin henüz doğrulanmadığını açıkladı. Bağai, Tahran'da düzenlediği haftalık basın toplantısında, "Bu tür görüşmelerle ilgili haberleri değerlendiriyoruz ancak şu an için resmi bir onay bulunmuyor" ifadelerini kullandı. İran ile ABD arasında dolaylı yollardan devam eden nükleer müzakerelerin yeniden canlandırılmasına yönelik çabalar sürerken, bu açıklama taraflar arasında yeni bir diplomatik temasın sinyalini verdi. Orta Doğu merkezli Middle East Eye sitesinin haberine göre, görüşmenin İsviçre'nin ev sahipliğinde gerçekleşmesi bekleniyor ancak henüz net bir tarih ve detay paylaşılmış değil.
Görüşmenin arka planı ve olası gündem
İran ile ABD arasındaki nükleer anlaşma (JCPOA) çerçevesinde son yıllarda dolaylı müzakereler yürütülüyor. 2018'de ABD'nin anlaşmadan çekilmesi ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmasıyla tırmanan gerilim, 2021'den bu yana Viyana'da yapılan dolaylı görüşmelerle yumuşatılmaya çalışılıyor. Ancak son aylarda İran'ın İsrail'le yaşadığı füze saldırıları, Husilerin Kızıldeniz'deki eylemleri ve bölgesel gerginlikler müzakereleri sekteye uğrattı. Cuma günü yapılması planlanan görüşmede, uranyum zenginleştirme seviyesi, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel güvenlik konularının ele alınması bekleniyor. Özellikle İran'ın son dönemde uranyumu yüzde 60 saflığa kadar zenginleştirmesi, Batı ülkelerinde endişe yaratıyor.
Bölgesel güç dengeleri ve küresel yansımalar
İran-ABD görüşmeleri yalnızca nükleer dosyayı değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkiliyor. İran'ın Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler ve Suriye'deki milisler üzerindeki nüfuzu, ABD ve müttefikleri İsrail ile Suudi Arabistan'ı doğrudan ilgilendiriyor. Görüşmelerin yeniden başlaması, bölgede tansiyonu düşürebileceği gibi, İran'ın ekonomik sıkışıklığını hafifletmek için yaptırım hafifletmesi talebini gündeme getirebilir. Diğer taraftan, ABD'nin bu adımı Suudi Arabistan'la normalleşme çabaları ve İsrail'in nükleer endişeleriyle paralel ilerliyor. Eğer görüşme kesinleşirse, bu İran'ın diplomatik izolasyonunu kırmaya yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilecek.
Nükleer müzakerelerde son durum
İran ve ABD, Mart 2022'den bu yana Viyana'da dolaylı müzakereler yürütüyordu ancak süreç Ekim 2022'de durdu. İran'ın İsrail'e yönelik Nisan 2023'teki füze saldırısı, gerilimi yeniden tırmandırdı. Son olarak, İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın göreve gelmesiyle müzakere masasına dönüş sinyalleri gelmişti. Pezeşkiyan, "yapıcı diplomasi" vurgusu yaparken, ABD'li yetkililer de masadan kaçmadıklarını ancak İran'ın taviz vermesi gerektiğini söylüyor. İsviçre'nin arabuluculuğunda yapılacak olası bir toplantı, tarafların somut adımlar atıp atmayacağını gösterecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD nükleer müzakereleri, Türkiye'nin doğrudan komşusu olduğu İran'daki istikrarı yakından ilgilendiriyor. Türkiye, İran'la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında iş birliği yaparken, nükleer anlaşmanın yeniden canlanması bölgesel dengeleri etkileyebilir. Eğer yaptırımlar hafiflerse, Türkiye-İran ticareti artabilir; ancak ABD'nin İran'a yönelik politikaları Türkiye'yi de zaman zaman zor durumda bırakıyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusunda atacağı adımlar, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve sınır ötesi gerginlikler açısından kritik. Türkiye, bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenebilir ancak doğrudan bir etki yaratması zor görünüyor.
