İran Dışişleri Bakanı Abbas Aragçi, 12 Haziran 2026 Cuma günü yaptığı açıklamada, ABD ile bir anlaşmaya varılmasına “her zamankinden daha yakın” olduklarını belirtti. Aragçi, anlaşmanın kapsamının Gazze'deki mevcut ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması ve nükleer program da dahil olmak üzere kapsamlı müzakerelerin başlatılması olduğunu ifade etti. Bu açıklama, bölgedeki tansiyonun yüksek olduğu bir dönemde geldi. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak küresel enerji piyasaları için kritik öneme sahip.
Anlaşmanın arka planı ve detayları
İran Dışişleri Bakanı Aragçi, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, müzakerelerin olumlu bir ivme kazandığını ve tarafların bir anlaşma metni üzerinde büyük ölçüde uzlaştığını söyledi. Aragçi, “ABD tarafı ile yürüttüğümüz dolaylı görüşmelerde önemli ilerleme kaydettik. Ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin sağlanması ve nükleer dosyanın çözümü konularında ortak bir zemin bulduk” dedi. Anlaşmanın üç aşamalı olması planlanıyor: ilk aşamada Gazze'deki ateşkesin kalıcı hale getirilmesi, ikinci aşamada Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisinin yeniden tesis edilmesi ve üçüncü aşamada İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin kapsamlı müzakerelerin başlatılması.
Hürmüz Boğazı, İran ile Umman arasında yer alan ve Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan 33 kilometre genişliğindeki dar su geçididir. Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'si bu boğazdan tankerlerle taşınmaktadır. İran, geçmişte askeri tatbikatlar ve mayın döşeme tehditleriyle boğazı zaman zaman fiilen kapatmış, bu da petrol fiyatlarında ani yükselişlere neden olmuştur. Son olarak, İran ile ABD arasındaki gerginliklerin artmasıyla birlikte boğazdaki deniz trafiği kısıtlanmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir anlaşma, yalnızca İran-ABD ilişkilerinde değil, tüm Ortadoğu'da dengeleri değiştirme potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinden doğrudan etkileniyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusunda uluslararası toplumla yürütülen müzakereler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) yeniden canlandırılması veya yerine yeni bir çerçeve oluşturulması açısından kritik. ABD'li yetkililerden henüz resmi bir açıklama gelmezken, gözlemciler mevcut yönetimin İran'la diplomasiye sıcak baktığını ancak iç siyasi baskılar nedeniyle temkinli davrandığını belirtiyor. Enerji piyasaları ise olası bir anlaşma haberine olumlu tepki verdi; Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2'den fazla düşüşle 78 dolara geriledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasında varılması muhtemel anlaşma, Türkiye için çok boyutlu sonuçlar doğurabilir. Öncelikle, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması küresel enerji fiyatlarını düşürecek ve Türkiye'nin petrol ithalat maliyetini azaltacaktır. Ayrıca, İran'la nükleer müzakerelerin başlaması, Ankara'nın Tahran'la yürüttüğü enerji ve ticaret ilişkilerinde yeni bir sayfa açabilir. Ancak, ABD yaptırımlarının hafiflemesi durumunda İran'ın bölgesel nüfuzunun artması, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki çıkarlarıyla çatışma riski taşıyor. Ankara, bu denklemde hem ekonomik kazançları hem de güvenlik endişelerini dengelemek zorunda kalacak.
