İngiltere, siyasi partilere ve adaylara yapılan yabancı bağışlara yönelik denetimleri sıkılaştırarak, şeffaflık konusunda önemli bir adım attı. Yeni düzenlemeye göre, siyasi adayların adaylıklarını resmen açıklamadan önce aldıkları 2.230 sterlinin (yaklaşık 2.800 dolar) üzerindeki bağışları Seçim Komisyonu'na bildirmeleri ve bu fonların yasal kaynaklardan geldiğini kanıtlamaları gerekecek. Hükümet, bu adımı 'şüpheli finansman' olarak nitelendirilen yabancı müdahale girişimlerine karşı alınan bir önlem olarak savunuyor.
Yeni kurallar ne getiriyor?
Mevcut sistemde, siyasi adaylar yalnızca resmen aday olduktan sonra aldıkları bağışları bildirmekle yükümlüydü. Bu durum, adaylık öncesi dönemde yapılan bağışların denetimsiz kalmasına ve potansiyel olarak yabancı kaynaklı fonların siyasete sızmasına zemin hazırlıyordu. Yeni düzenleme, bu boşluğu kapatmayı amaçlıyor.
Getirilen en önemli değişiklikler arasında şunlar yer alıyor:
- Bildirim eşiğinin düşürülmesi: Daha önce 7.500 sterlin olan bildirim eşiği, 2.230 sterline indirildi. Bu sayede daha küçük miktarlı bağışlar da kayıt altına alınacak.
- Kanıt yükümlülüğü: Adaylar, aldıkları bağışların İngiltere'de yerleşik kişi veya kurumlar tarafından yapıldığını belgelemek zorunda. Yabancı kaynaklı bağışlar zaten yasak olsa da, uygulamada denetim zafiyeti yaşanıyordu.
- Zaman aralığı: Bağışların, adaylık ilanından önceki 12 ay içinde alınmış olması gerekiyor. Bu süreyi aşan bağışlar, eski düzenlemeye tabi olacak.
Seçim Komisyonu, yeni kuralların uygulanmasını denetleyecek ve ihlal durumunda para cezası veya adaylığın iptali gibi yaptırımlar uygulayabilecek. Hükümet, bu düzenlemenin 'yabancı aktörlerin İngiliz demokrasisine müdahale etme kabiliyetini sınırlayacağını' belirtiyor.
Küresel bağlam: Demokrasileri koruma çabaları
İngiltere'nin bu hamlesi, son yıllarda birçok Batılı ülkede yabancı müdahale endişelerinin artmasıyla paralellik gösteriyor. Özellikle Rusya, Çin ve bazı Körfez ülkelerinin siyasi süreçlere nüfuz etmeye çalıştığı yönündeki iddialar, daha sıkı düzenlemeleri gündeme getirdi.
ABD'de 2018'de kabul edilen yasa, yabancı bağışların açıklanmasını zorunlu kılarken, Fransa ve Almanya da benzer adımlar attı. Avustralya'da ise yabancı bağışlar tamamen yasaklandı. İngiltere'nin yeni düzenlemesi, bu küresel trendin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Ancak bazı eleştirmenler, düzenlemenin yeterli olmadığını savunuyor. London School of Economics'ten siyaset bilimci Prof. Mark Johnson, 'Eşik hâlâ çok yüksek. 2.230 sterlin, birçok yerel seçim bölgesinde önemli bir miktar. Oysa esas risk, büyük miktarlı bağışlarda değil, birçok küçük bağışla sisteme sızma girişimlerinde' diyor.
Öte yandan, yabancı bağış yasağının uluslararası ticaret ve yatırım anlaşmalarıyla uyumu da tartışma konusu. Bazı hukukçular, yabancı şirketlerin İngiltere'deki yan kuruluşları aracılığıyla yapılan bağışların kapsam dışı kalmasının bir boşluk yarattığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin siyasi finansman şeffaflığına yönelik bu adımı, Türkiye'de de benzer tartışmalara ışık tutabilir. Türkiye'de siyasi partilerin ve adayların gelir kaynakları üzerindeki denetimlerin yetersiz olduğu yönünde eleştiriler sıkça gündeme geliyor. Özellikle yabancı kaynaklı bağışların denetimi konusunda İngiltere'nin getirdiği kanıt yükümlülüğü modeli, Türkiye için de örnek teşkil edebilir. Bununla birlikte, doğrudan bir etkiden söz etmek güç; zira iki ülkenin siyasi sistemleri ve seçim mevzuatı farklılık gösteriyor. Yine de, küresel düzeyde artan şeffaflık talebi, Türkiye'nin de uluslararası standartlara uyum sağlamasını gerektirebilir.
