İngiltere Savunma Bakanı John Healey, Başbakan Keir Starmer'ın savunma harcamaları konusunda 'yetersiz' kaldığını ve Hazine Bakanlığı'nın gerekli bütçeyi sağlamaya 'isteksiz' olduğunu belirterek istifa etti. Healey'in istifası, İşçi Partisi hükümetinin savunma politikalarına yönelik ciddi bir güven bunalımı olarak değerlendiriliyor. Healey, yaptığı yazılı açıklamada, 'Ülkenin güvenliği için hayati öneme sahip savunma harcamalarının artırılması konusunda Başbakan ve Hazine ile mutabakata varamadım' ifadelerini kullandı. İstifa, İngiltere'nin NATO taahhütlerini yerine getirme kapasitesine ilişkin endişeleri de yeniden gündeme getirdi.
Gelişmenin Arka Planı
John Healey, Temmuz 2024'te kurulan Starmer hükümetinde Savunma Bakanı olarak göreve başlamıştı. Healey, göreve geldiğinden bu yana, İngiltere'nin savunma harcamalarının GSYİH'nın %2'si olan NATO hedefinin altında kaldığını ve bu durumun ülkenin askeri kapasitesini zayıflattığını savunuyordu. Healey'e göre, Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki artan gerilimler, İngiltere'nin savunma bütçesini acilen artırmasını gerektiriyor.
Ancak Hazine Bakanı Rachel Reeves, kemer sıkma politikalarına bağlı kalarak savunma harcamalarına ayrılan kaynağın artırılmasına karşı çıktı. Reeves, bütçe açığını kapatmak ve kamu hizmetlerine yatırım yapmak için savunma harcamalarının mevcut seviyede tutulması gerektiğini belirtti. Healey, Reeves'in bu tutumunu 'kısa vadeli ve tehlikeli' olarak nitelendirdi.
İstifa, Westminster'da şok etkisi yarattı. Muhafazakar Parti, hükümeti 'savunma konusunda zayıf' olmakla suçlarken, Liberal Demokratlar ise Healey'in 'ilkeli bir duruş sergilediğini' ifade etti. Starmer, Healey'in istifasını üzüntüyle karşıladığını ancak savunma politikasında bir değişiklik olmayacağını duyurdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Healey'in istifası, İngiltere'nin NATO içindeki konumunu ve uluslararası güvenlik taahhütlerini sorgulamaya açtı. Ukrayna'ya verilen askeri destek, Baltık devletlerindeki NATO varlığı ve Kıbrıs'taki İngiliz üsleri gibi konular, İngiltere'nin savunma bütçesindeki daralmadan doğrudan etkilenebilir.
Analistler, istifanın İngiltere'nin ABD ve Avrupa müttefikleri nezdindeki güvenilirliğini zedeleyebileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle ABD yönetimi, Avrupa savunmasına daha fazla katkı beklerken, İngiltere'nin bütçe krizinin Atlantik ötesi işbirliğine gölge düşürmesinden endişe ediliyor. Ayrıca, Fransa ve Almanya gibi AB ülkeleri, İngiltere'nin Brexit sonrası bağımsız savunma politikasının sürdürülebilirliğini sorgulamaya başladı.
Healey'in istifası, aynı zamanda küresel savunma harcamalarındaki artış eğilimine de ters düşüyor. SIPRI verilerine göre, 2023 yılında küresel savunma harcamaları rekor seviyeye ulaşırken, İngiltere'nin harcamaları reel olarak düştü. Bu durum, İngiltere'nin askeri kapasitesini modernize etme ve yeni tehditlere (siber savunma, uzay savaşları) yanıt verme kabiliyetini sınırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bu siyasi kriz, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de dolaylı sonuçlar doğurabilir. İngiltere, Türkiye'nin önemli bir savunma sanayii ortağıdır ve iki ülke arasında ASELSAN, BAE Systems gibi firmalar aracılığıyla ortak projeler yürütülmektedir. Savunma bütçesindeki daralma, bu işbirliklerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, NATO'nun Doğu Akdeniz politikalarında İngiltere'nin aktif rolü, bütçe krizi nedeniyle azalabilir. Bu durum, Türkiye'nin bölgedeki elini güçlendirebilir ancak NATO içindeki koordinasyonu zorlaştırabilir. Türkiye'nin, İngiltere ile savunma işbirliğini çeşitlendirme ve alternatif ortaklıklar geliştirme stratejisi bu bağlamda önem kazanıyor.
