İran’ın, son haftalarda en az dört farklı ülkede konuşlu ABD askeri güçlerine yönelik saldırılar düzenlediğine dair istihbarat raporları, Washington ve Tahran arasındaki gerilimi yeni bir boyuta taşıdı. ABD’li yetkililer, saldırıların doğrudan İran tarafından veya Tahran destekli milis gruplar aracılığıyla gerçekleştirildiğini belirtirken, saldırıların ABD’nin Irak, Suriye, Yemen ve Afganistan’daki varlıklarını hedef aldığı ifade ediliyor. Pentagon’dan yapılan açıklamada, saldırılarda herhangi bir ABD askerinin hayatını kaybetmediği ancak bazı askerlerin yaralandığı ve maddi hasar oluştuğu bildirildi. Beyaz Saray, olayı "provokasyon" olarak nitelendirirken, yanıt verme hakkını saklı tuttu.
Gelişmenin Arka Planı: Bölgesel Güç Mücadelesi ve Nükleer Anlaşmazlık
Son saldırılar, ABD ile İran arasında yıllardır süren vekalet savaşının en son halkası olarak değerlendiriliyor. ABD, 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından İran’a yönelik maksimum baskı politikası uygularken, Tahran bu politikaya karşılık uranyum zenginleştirme programını hızlandırdı ve bölgedeki ABD varlıklarına yönelik saldırıları artırdı. Özellikle Irak’ta bulunan ABD askeri üslerine son aylarda düzenlenen roket ve insansız hava aracı saldırılarında İran yapımı silahların kullanılması dikkat çekiyor. Suriye’de ise ABD’nin doğudaki petrol sahalarını koruyan güçlerine yönelik benzer saldırılar yaşanıyor.
İstihbarat kaynakları, İran’ın bu saldırılarla ABD’yi bölgeden çekilmeye zorlamayı ve aynı zamanda nükleer müzakerelerde elini güçlendirmeyi hedeflediğini belirtiyor. Öte yandan, ABD’nin Suudi Arabistan ve İsrail ile artan askeri işbirliği, Tahran’da endişe yaratıyor. İran’ın Yemen’deki Husilere verdiği destek de gerginliğin bir başka boyutunu oluşturuyor; Husiler, Suudi Arabistan ve BAE’ye yönelik saldırılarında ABD yapımı füzeleri hedef alıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni Bir Çatışma Dalgası mı?
Saldırıların dört ülkeyi kapsaması, İran’ın bölgesel bir strateji izlediğine işaret ediyor. Uzmanlar, Tahran’ın ABD’yi birden fazla cephede meşgul ederek dikkatini dağıtmaya çalıştığını düşünüyor. Bu durum, özellikle Afganistan’da Taliban ile müzakere sürecini yürüten ABD için yeni bir güvenlik açığı yaratabilir. Ayrıca, İran’ın saldırılarının, ABD’nin bölgedeki müttefiklerini de hedef alabileceği endişesi yayılıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran destekli grupların saldırılarına karşı hava savunma sistemlerini güçlendirirken, İsrail de Suriye’de İran varlığına yönelik operasyonlarını yoğunlaştırıyor.
Küresel ölçekte ise bu gelişmeler, petrol fiyatlarında artışa ve Körfez’de seyrüsefer güvenliğine ilişkin endişelere yol açıyor. ABD’nin olası bir askeri müdahalesi, bölgeyi yeni bir savaşın eşiğine getirebilir. Ancak Washington’un şu anki önceliği, Çin ile rekabet ve Rusya-Ukrayna savaşı olduğu için, İran’a karşı doğrudan bir askeri harekat yerine yaptırımları artırma ve diplomatik kanalları zorlama ihtimali daha yüksek görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, coğrafi olarak İran ve Irak’a komşu olması nedeniyle bu gerilimden doğrudan etkilenebilecek ülkeler arasında. İran destekli grupların Irak’ın kuzeyinde faaliyet göstermesi, Türkiye’nin PKK ile mücadelesini ve bölgedeki askeri varlığını tehdit edebilir. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki olası bir çatışma, Türkiye’nin enerji güvenliğini olumsuz etkileyebilir; zira Türkiye, İran’dan doğal gaz ithal etmekte ve Azerbaycan üzerinden enerji koridoru olma hedefini sürdürmektedir. Ankara, bir yandan NATO müttefiki ABD ile ilişkilerini dengede tutmaya çalışırken, diğer yandan İran ile sınır güvenliği ve ticari ilişkilerini korumak zorunda. Bu nedenle Türkiye’nin, taraflar arasında arabuluculuk rolü üstlenmesi veya en azından gerilimin yayılmaması için diplomatik çaba göstermesi beklenebilir.
