Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve diğer Avrupa ülkeleri, önümüzdeki 10 yıl içinde 50 milyar doların üzerinde bir bütçeyle yeni nesil uzun menzilli hassas silahlar geliştirmek üzere bir Avrupa girişimine öncülük edecek. İngiltere hükümeti tarafından Çarşamba günü yapılan açıklamaya göre, bu dev yatırım NATO'nun savunma kabiliyetlerini önemli ölçüde güçlendirecek ve Avrupa'nın stratejik özerklik hedeflerine katkı sağlayacak.
Gelişmenin Arka Planı ve Programın Detayları
İngiltere Savunma Bakanlığı tarafından koordine edilen program kapsamında, mevcut Storm Shadow ve SCALP füzelerinin yerini alacak yeni nesil seyir füzeleri ve balistik füzeler geliştirilecek. Projeye Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve İsveç gibi ülkeler de katılım sağlayacak. 2024 yılı içinde başlaması planlanan Ar-Ge çalışmaları, 2030'ların başında ilk prototiplerin test edilmesini hedefliyor. Programın toplam maliyetinin 50-60 milyar dolar arasında olması beklenirken, kaynakların önemli bir kısmı füze sistemlerinin yapay zeka destekli hedef tespit ve güdüm sistemlerine ayrılacak. Ayrıca, üretim sürecinde tedarik zinciri güvenliğinin artırılması ve Avrupa içi üretim kapasitesinin geliştirilmesi de öncelikli hedefler arasında yer alıyor.
İngiltere Savunma Bakanı Grant Shapps yaptığı açıklamada, "Bu girişim, Avrupa'nın caydırıcılık gücünü artırma ve ortak güvenlik mimarimizi güçlendirme yolunda tarihi bir adımdır. Yeni nesil füzelerimiz, daha uzun menzil, daha yüksek isabet oranı ve daha esnek kullanım imkanları sunacak" dedi. Uzmanlar, bu yatırımın Rusya'nın Ukrayna savaşında kullandığı uzun menzilli füzelerin yarattığı tehdide karşı bir yanıt olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Avrupa'nın ortak füze programı, NATO'nun Doğu Avrupa kanadındaki savunma ihtiyaçlarına cevap vermenin yanı sıra, Avrupa Birliği'nin stratejik özerklik hedefleriyle de örtüşüyor. Son yıllarda artan jeopolitik gerilimler, özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, Avrupa ülkelerini savunma harcamalarını artırmaya ve ortak projeler geliştirmeye yöneltmişti. Bu kapsamda geçtiğimiz yıl Almanya'nın liderliğinde başlatılan Avrupa Hava Kalkanı Projesi ve Fransa'nın öncülük ettiği Avrupa Müdahale Girişimi de benzer işbirliklerine örnek olarak gösterilebilir. Yeni füze programının, ABD'nin Avrupa savunmasındaki rolünü tamamlayıcı nitelikte olması, ancak aynı zamanda Avrupa'nın kendi kendine yetme kapasitesini artırması bekleniyor.
Program ayrıca, silah üretiminde tedarik zinciri bağımlılığını azaltmayı ve Avrupa savunma sanayiinin rekabet gücünü artırmayı hedefliyor. Ancak bu büyüklükteki bir yatırımın finansmanı, özellikle bütçe açıklarıyla mücadele eden ülkelerde tartışmalara yol açabilir. ABD'den yapılan açıklamalarda, müttefiklerin savunma harcamalarını artırmasının memnuniyetle karşılandığı, ancak NATO ortak operasyonel uyumluluğuna dikkat edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun önemli bir müttefiki ve Avrupa savunma mimarisinin kilit aktörlerinden biri olarak bu gelişmeyi yakından takip etmektedir. Program kapsamında geliştirilecek yeni füzelerin Türkiye'nin güvenlik çıkarları üzerinde doğrudan etkisi olmasa da, Avrupa'nın artan savunma kabiliyeti NATO'nun caydırıcılık gücünü genel olarak artıracak ve Türkiye'nin de içinde bulunduğu ittifakın kolektif savunma kapasitesini güçlendirecektir. Ayrıca, Türkiye'nin yerli füze programları (SOM, ATMACA, TRG-300 gibi) göz önüne alındığında, Avrupa ile teknoloji paylaşımı ve iş birliği imkanları doğabilir. Ancak Türkiye'nin bu tür bir girişime dahil edilmemesi, bazı çevrelerde eleştiri konusu olabilir. Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'deki artan gerilimler bağlamında, bu tür füze programlarının bölgesel güç dengelerini etkileyebileceği de unutulmamalıdır.
