İngiltere'de yardımlı ölümü yasallaştırmayı amaçlayan yasa tasarısı, Parlamento'ya geri dönerek milletvekillerinin yeniden oylamasına sunuluyor. Tasarı, altı aydan az yaşam süresi kaldığı belgelenen ve uzman bir heyetin onayını alan yetişkinlerin kendi hayatlarına son vermesine izin vermeyi hedefliyor. Konu, ülkede yıllardır süren etik, hukuki ve tıbbi tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Yardımlı Ölüm Tartışmasının Arka Planı
İngiltere'de yardımlı ölüm (assisted dying) uzun süredir tartışılan bir konu. Mevcut yasalar, bir kişinin başka birine intiharında yardım etmesini suç olarak tanımlıyor ve bu suç, 14 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabiliyor. Ancak kamuoyu araştırmaları, halkın önemli bir bölümünün terminal dönemdeki hastalar için yasal düzenleme yapılmasını desteklediğini gösteriyor. Tasarı, sıkı güvenlik önlemleri içeriyor: hastanın rızası, iki doktorun onayı ve bir uzman heyetinin değerlendirmesi gibi şartlar öngörülüyor. Ayrıca, hastanın kararını baskı altında vermediğinden emin olmak için psikolojik değerlendirme de yapılacak. Tasarı, yalnızca yetişkinleri kapsıyor ve reşit olmayanlar ile akıl sağlığı yerinde olmayan bireyler kapsam dışı bırakılıyor. Düzenlemenin, İngiltere ve Galler'de geçerli olması bekleniyor; İskoçya ve Kuzey İrlanda'da farklı yasalar geçerli.
Kamuoyunda tanınmış isimlerden biri olan yayıncı ve çocuk hakları savunucusu Esther Rantzen, geçtiğimiz yıllarda akciğer kanseri tedavisi görüyordu ve yaşam sonu seçenekleri konusunda kampanya yürütüyordu. Rantzen, artık İsviçre'ye seyahat ederek hayatına son verme seçeneğini kullanamayacağını, çünkü "fiziksel olarak çok kırılgan" hale geldiğini açıkladı. Bu açıklama, yasal düzenlemenin önemini bir kez daha gündeme taşıdı. İsviçre, yardımlı ölüm konusunda dünyada öncü ülkelerden biri ve Dignitas gibi kuruluşlar aracılığıyla hizmet sunuyor. Ancak seyahat etmekte zorlanan hastalar için bu seçenek giderek imkânsız hale geliyor.
Tasarının Parlamento'daki yolculuğu kolay olmayacak. Muhafazakâr Parti içinde ve bazı İşçi Partisi milletvekilleri arasında ciddi muhalefet bulunuyor. Karşı çıkanlar, düzenlemenin kötüye kullanılabileceğini, yaşlı ve savunmasız bireyler üzerinde baskı oluşturabileceğini ve palyatif bakımın yeterince güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Öte yandan, destekçiler, hastaların onurlu bir ölüm hakkı olduğunu ve mevcut yasaların acı çekmeyi uzattığını belirtiyor. Tasarının yasalaşması halinde, İngiltere yardımlı ölümü yasallaştıran az sayıda ülke arasına katılacak. şu anda Kanada, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, İspanya, Yeni Zelanda ve Avustralya'nın bazı eyaletleri benzer yasalara sahip.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Yardımlı ölüm, yalnızca İngiltere'de değil, tüm dünyada hızla değişen bir etik ve hukuk alanı. Avrupa'da Hollanda ve Belçika gibi ülkeler, 2000'li yılların başından itibaren yasal düzenlemeler yaparak öncülük etti. Kanada'da 2016'da yasallaşan tıbbi yardımlı ölüm (MAID), son yıllarda kapsamının genişletilmesiyle tartışmalara yol açtı. ABD'nin bazı eyaletlerinde (Oregon, Washington, California gibi) "onurlu ölüm" yasaları yürürlükte. Ancak her ülkenin yaklaşımı farklı: bazıları yalnızca terminal hastalara izin verirken, bazıları kronik rahatsızlıkları da kapsıyor. İngiltere'deki tasarı, görece muhafazakâr bir çerçeve çizerek yalnızca son altı ay içinde ölmesi beklenen hastalara odaklanıyor. Bu, düzenlemenin geçişini kolaylaştırabilir, ancak yine de ciddi bir siyasi mücadele gerektirecek.
Uluslararası alanda, yardımlı ölüm tartışması insan hakları, tıp etiği ve dinî inançlar etrafında şekilleniyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Tabipler Birliği gibi kuruluşlar, konuya dair net bir pozisyon almış değil; çoğu ülke kendi iç hukukuna göre düzenleme yapıyor. İngiltere'deki oylama sonucu, diğer ülkelerdeki tartışmaları da etkileyebilir. Özellikle İrlanda, Avustralya ve bazı ABD eyaletlerinde benzer yasalar için lobi faaliyetleri sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de yardımlı ölüm yasal olarak mümkün değil; Türk Ceza Kanunu'na göre intihara yardım suçtur. Ancak son yıllarda kamuoyunda bu konuda tartışmalar artmış durumda. İngiltere'deki yasa tasarısı, Türkiye'deki tartışmalara dolaylı yoldan etki edebilir. Türkiye, Avrupa Konseyi ve Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşlarda yer alıyor; ancak bu konuda henüz bir yasal düzenleme gündemde değil. Türk dış politikası açısından doğrudan bir etkisi olmasa da, küresel etik normların değişmesi, uzun vadede Türkiye'yi de etkileyebilir. Ayrıca, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının bu tür yasalara tabi ülkelerde karşılaşabileceği durumlar, konsolosluk hizmetleri açısından yeni sorular doğurabilir.
