İsrail'in Gazze Şeridi'nde yapay zekâ yardımıyla Filistinli sivilleri toplu olarak öldürmesini belgeleyen 'NAZA' adlı film, Venedik Film Festivali'nde 25 dakikalık ayakta alkışlandı. Festivalde rekor olarak kaydedilen bu tepki, İsrail'in askeri operasyonlarında yapay zekâ kullanımına yönelik uluslararası kamuoyundaki hassasiyeti bir kez daha gözler önüne serdi. Film, İsrail'in Gazze'ye yönelik acımasız bombardımanını ve yapay zekâ destekli hedefleme sistemlerinin sivil kayıplar üzerindeki etkisini ayrıntılı biçimde ele alıyor.
Filmin Arka Planı ve İçeriği
'NAZA', yönetmenliğini ve yapımcılığını henüz açıklanmayan bir ekibin üstlendiği, belgesel niteliğinde bir yapım. Film, İsrail'in Gazze'de kullandığı yapay zekâ tabanlı hedefleme sistemlerinin, sivillerin yoğun yaşadığı bölgelerde nasıl kitlesel can kayıplarına yol açtığını gözler önüne seriyor. Görgü tanıklarının ifadeleri, uydu görüntüleri ve dijital delillerle desteklenen film, İsrail ordusunun 'Lavender' ve 'Gospel' gibi yapay zekâ programlarını kullanarak binlerce hedefi otomatik olarak belirlediğini ve bu hedeflerin çoğunun sivil olduğunu iddia ediyor.
Filmde, İsrail'in 7 Ekim 2023 sonrası Gazze'ye düzenlediği saldırılarda hayatını kaybeden Filistinlilerin sayısının 40 bini aştığı, bunların büyük çoğunluğunun kadın ve çocuk olduğu vurgulanıyor. 'NAZA', yapay zekânın savaş suçu işlemede nasıl bir araca dönüştüğünü ve uluslararası hukukun bu yeni teknolojik gelişmeler karşısında yetersiz kaldığını sorguluyor.
Venedik'teki gösterim sırasında salonda duygusal anlar yaşandı. Gösterim sonrası 25 dakika boyunca ayakta alkışlanan film, festival tarihinde en uzun süre alkışlanan yapımlardan biri olarak kayıtlara geçti. İzleyiciler arasında bazı kişilerin gözyaşlarını tutamadığı ve filmin sonunda uzun süre sessiz kaldığı bildirildi.
Uluslararası Yansımalar ve Tartışmalar
Filmin Venedik'teki bu denli büyük yankı uyandırması, Avrupa'da İsrail'e yönelik eleştirilerin arttığı bir döneme denk geldi. Son aylarda birçok Avrupa ülkesi İsrail'e silah satışını askıya aldığını açıklamış, uluslararası kuruluşlar Gazze'deki insani kriz için ateşkes çağrılarını yinelemişti. 'NAZA' filminin gösterimi, bu tartışmalara kültürel bir boyut kazandırarak yapay zekâ etiği ve savaş hukuku alanında yeni bir farkındalık yaratmayı amaçlıyor.
İsrail yönetiminden filme yönelik henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak İsrail'in daha önce benzer eleştirileri reddederek yapay zekâ kullanımının uluslararası hukuka uygun olduğunu savunduğu biliniyor. İsrail ordusu, yapay zekâ sistemlerinin yalnızca hedef belirleme sürecinde yardımcı olduğunu ve nihai kararın her zaman insan operatörler tarafından verildiğini iddia ediyor. Filmin yapımcıları ise bu savunmanın gerçeği yansıtmadığını, sistemin otomatik olarak binlerce hedef ürettiğini ve insan denetiminin kağıt üzerinde kaldığını öne sürüyor.
Uluslararası Af Örgütü ve Human Rights Watch gibi kuruluşlar, filmin ortaya koyduğu bulguları destekleyen raporlar yayımlamıştı. Bu raporlarda, İsrail'in yapay zekâ destekli hedefleme sistemlerinin ayrım gözetmeksizin saldırılar düzenlediği ve bunun bir savaş suçu teşkil edebileceği belirtiliyor. 'NAZA', bu iddiaları sinema diliyle geniş kitlelere taşıyarak uluslararası adalet mekanizmaları üzerinde baskı oluşturmayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'deki insani krizi yakından takip eden ve İsrail'e yönelik eleştirilerde öne çıkan ülkelerden biri. 'NAZA' filminin Venedik'te gördüğü ilgi, Türkiye'nin uluslararası platformlarda dile getirdiği İsrail karşıtı tutumu güçlendirebilir. Yapay zekâ destekli savaş teknolojilerinin yol açtığı sivil kayıplar, Türkiye'nin savunma sanayii ve dış politikasında etik ve hukuki tartışmaları beraberinde getirebilir. Ayrıca film, Avrupa kamuoyunda İsrail'e yönelik artan tepkinin bir göstergesi olarak, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinde Filistin meselesini yeniden öne çıkarma fırsatı sunabilir.
