Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı'nda geçiş ücreti uygulanması yönündeki girişimlere karşı çıkarak, boğazın uluslararası hukuk çerçevesinde serbest geçişe açık kalması gerektiğini bildirdi. IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın küresel enerji ticareti ve deniz taşımacılığı için hayati önem taşıdığını vurguladı. Örgütün bu çıkışı, İran'ın boğazdan geçen gemilerden ücret alma planlarına yönelik olarak geldi. Konu, İran ve bazı bölgesel aktörler arasında tartışma yaratırken, uluslararası toplum boğazın statüsünün değişmemesi konusunda uyarıldı.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir su yoludur ve küresel ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine ev sahipliği yapmaktadır. İran, boğazın kontrolünü elinde tutan ülkelerden biri olarak, zaman zaman geçiş ücreti veya kısıtlama tehdidinde bulunmuştur. Son olarak Tahran yönetimi, bölgedeki askeri varlığını ve deniz gücünü artırırken, geçişlerden ekonomik gelir elde etme fikrini gündeme getirdi. IMO ise, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) atıfta bulunarak, boğazların transit geçiş rejimine tabi olduğunu ve bu nedenle herhangi bir ücret alınamayacağını savundu. Örgüt, konuyu önümüzdeki dönemde Deniz Güvenliği Komitesi'nde ele alacağını duyurdu.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nda olası bir geçiş ücreti uygulaması, sadece enerji akışını değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini de etkileyebilir. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, petrol ihracatları için bu boğaza bağımlıdır. ABD ve Avrupa Birliği, boğazın serbest geçişinin kısıtlanması durumunda deniz güvenliği operasyonları başlatma sinyali verdi. IMO'nun uyarısı, İran'a yönelik uluslararası baskının arttığı bir döneme denk geliyor. Analistler, İran'ın bu hamlesinin aslında müzakere gücünü artırma ve ekonomik yaptırımlara karşı koz olarak kullanma amacı taşıdığını belirtiyor. Ancak küresel enerji piyasalarındaki kırılganlık göz önüne alındığında, geçiş ücreti girişimleri tansiyonu yükseltme riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji kaynaklarına erişim ve deniz ticaret yollarının güvenliği açısından Hürmüz Boğazı'nın serbest geçişine doğrudan bağımlı olmasa da, dolaylı etkilerden etkilenebilir. Türkiye'nin ham petrol ithalatının önemli bir kısmı Basra Körfezi ülkelerinden gelmektedir. Boğazda yaşanacak bir aksama, küresel petrol fiyatlarını artırarak Türkiye'nin enerji maliyetlerini yükseltebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Libya, Karadeniz ve Doğu Akdeniz'deki deniz politikaları ile İran arasında olası bir gerilim, bölgesel dengeleri etkileyebilir. IMO'nun bu çıkışı, uluslararası hukukun üstünlüğünü savunan Türkiye'nin tutumuyla örtüşmektedir.
