İklim değişikliğinin, Güney Amerika'nın Patagonya bölgesinde geçtiğimiz aylarda meydana gelen ve hem Şili'de 23 kişinin ölümüne yol açan hem de Arjantin'de dünyanın en yaşlı ağaçlarına ev sahipliği yapan ormanları küle çeviren yangınların olasılığını üç kat artırdığı belirlendi. Bilim insanları, küresel sıcaklıkların sanayi öncesi döneme kıyasla 1,3 santigrat derece yükselmesinin, bölgede yangınlar için elverişli hava koşullarının görülme sıklığını önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu. Araştırma, özellikle Şubat 2024'te etkili olan şiddetli yangınların, insan kaynaklı iklim değişikliği olmasaydı çok daha düşük bir olasılıkla meydana geleceğini gösteriyor.
Yangınların Arkasındaki İklim Bağlantısı
Dünya Hava Durumu İndeksleme (WWA) girişimi kapsamında yapılan analiz, Patagonya yangınlarını tetikleyen temel faktörün uzun süreli kuraklık ve aşırı sıcaklıklar olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, Arjantin'in Chubut bölgesinde Ekim 2023'ten bu yana devam eden kuraklığın, iklim değişikliği olmasaydı yaklaşık 40 yılda bir görülecek bir olay olduğunu, ancak günümüzde bu sıklığın 10 yıla düştüğünü hesapladı. Benzer şekilde, yangınların hemen öncesinde yaşanan aşırı sıcak hava dalgası da iklim krizi nedeniyle 4 kat daha olası hale geldi. Şili'de Valparaiso bölgesini vuran yangınlar ise kuvvetli rüzgarlar ve düşük nem oranıyla birleşerek hızla yayıldı.
Yangınlar, Arjantin'deki Los Alerces Ulusal Parkı'nda 3 bin 500 yıldan daha yaşlı olduğu tahmin edilen alerce ağaçlarının bulunduğu alanları da tahrip etti. Bu ağaçlar, dünyanın en uzun ömürlü canlıları arasında yer alıyor. Ekosistem üzerindeki yıkımın yanı sıra, yangınlar binlerce hektar tarım arazisini ve yerleşim yerini etkiledi. Şili'de ölenlerin çoğu, yangınların aniden yerleşim bölgelerine sıçraması sonucu hayatını kaybetti. Uzmanlar, iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarının sıklığının ve şiddetinin artmasıyla benzer felaketlerin daha sık yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel Bir Uyarı: Orman Yangınları ve İklim Döngüsü
Patagonya yangınları, iklim krizinin sadece sıcaklık artışı değil, aynı zamanda yangın rejimlerini de temelden değiştirdiğini gösteriyor. Orman yangınları, atmosfere büyük miktarda karbon salarak iklim değişikliğini hızlandıran bir kısır döngü yaratıyor. Dünya genelinde 2023 ve 2024 yıllarında Kanada'dan Avustralya'ya, Akdeniz havzasından Sibirya'ya kadar birçok bölgede rekor düzeyde yangınlar yaşandı. Bilim insanları, 1,5 santigrat derecelik küresel ısınma hedefinin aşılması durumunda yangın mevsimlerinin daha da uzayacağını ve kontrol altına alınması güç mega yangınların olağan hale geleceğini belirtiyor. Patagonya özelinde, bölgedeki ekosistemlerin yavaş iyileşmesi ve biyolojik çeşitliliğin kaybı, uzun vadeli ekolojik sonuçlar doğuracak.
Chile ve Arjantin hükümetleri, yangınlarla mücadelede yetersiz kaldıkları eleştirileriyle karşı karşıya kalırken, uzmanlar afet yönetimi ve iklim uyum politikalarının radikal biçimde güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Orman yangınlarıyla mücadelede erken uyarı sistemleri, toplumların bilinçlendirilmesi ve yangına dayanıklı altyapı yatırımları öne çıkıyor. Ancak bilimsel veriler, iklim değişikliğinin temel nedenlerini ele almadığımız sürece bu tür felaketlerin kaçınılmaz olduğunu gösteriyor. Patagonya yangınları, fosil yakıt tüketiminin ve ormansızlaşmanın durdurulmasının aciliyetini bir kez daha hatırlatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz havzasında yer alması sebebiyle iklim değişikliğine bağlı orman yangınları riskinin en yüksek olduğu ülkelerden biridir. 2021 yılında yaşanan büyük yangınlar, Türkiye'nin afet yönetimi kapasitesini zorlamış ve benzer olayların tekrarlanabileceğini göstermiştir. Patagonya yangınları üzerine yapılan bu araştırma, Türkiye için de önemli bir uyarı niteliğindedir: İklim krizi, yangın mevsimlerini uzatmakta ve yangınların şiddetini artırmaktadır. Türkiye'nin orman yangınlarıyla mücadelede havacılık kapasitesini, erken uyarı sistemlerini ve toplumsal farkındalığı artırması, ayrıca ulusal iklim politikalarını fosil yakıtlardan çıkışı hızlandıracak şekilde güçlendirmesi hayati önem taşımaktadır.
