Hollanda'da bir doktor, ağır engelli 1 yaşındaki bir çocuğa ötanazi uyguladığı gerekçesiyle yargı önüne çıkarıldı ancak mahkeme tarafından aklandı. Lahey Bölge Mahkemesi, doktorun eyleminin Hollanda yasalarına uygun olduğuna hükmetti. Bu karar, ülkede çocuk ötanazisi konusundaki yasal çerçevenin sınırlarını yeniden gündeme getirdi. 2002'de ötanaziyi yasallaştıran ilk ülke olan Hollanda, şimdi 1 yaş altı bebekler için de ötanaziye izin veren düzenlemeleri tartışıyor.
Hollanda'da Çocuk Ötanazisinin Yasal Arka Planı
Hollanda, 2002 yılında ötanazi ve doktor yardımlı intiharı yasallaştıran ilk ülke oldu. Yasa, 12 yaşından büyük çocukların ebeveyn izniyle ötanazi talebinde bulunmasına olanak tanıyor. Ancak 1 yaş altı bebekler için ayrı bir düzenleme bulunmuyor. 2014'ten bu yana, Groningen Protokolü adı verilen bir uygulama ile yenidoğanlarda yaşamı sürdürmenin tıbben umutsuz olduğu durumlarda ötanaziye izin veriliyor. Bu protokol, hekimlere yasal koruma sağlıyor ve her vaka ayrıca değerlendiriliyor.
Son karara konu olan vaka, 2023 yılında meydana geldi. Doktor, doğuştan ağır nörolojik hasar ve çoklu organ yetmezliği olan 1 yaşındaki bir bebeğe ötanazi uyguladı. Bebeğin sürekli yoğun bakım gerektirdiği, yoğun acı çektiği ve iyileşme ihtimalinin bulunmadığı belirtildi. Aile onay verdi ve doktor Groningen Protokolü'ne uygun hareket ettiğini savundu. Savcılık, doktorun yasal sınırları aştığı iddiasıyla dava açtı ancak mahkeme, eylemin protokol kapsamında olduğuna karar vererek beraat verdi.
Dünyada Ötanazi ve Yardımlı İntiharın Yasal Olduğu Ülkeler
Dünya genelinde ötanazi ve doktor yardımlı intihar uygulamaları farklı yasal statülere sahip. Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Kanada, Kolombiya ve İspanya'da ötanazi yasal. İsviçre, Almanya, Avusturya, Portekiz, Yeni Zelanda ve Avustralya'nın bazı eyaletlerinde ise yalnızca doktor yardımlı intihar yasal. ABD'de ise Kaliforniya, Oregon, Washington, Vermont, Colorado, Hawaii, Maine, New Jersey, New Mexico ve Montana gibi eyaletlerde yardımlı intihar yasallaşmış durumda. Ancak çocuk ötanazisi konusunda yasal düzenlemeler çok daha sınırlı. Hollanda ve Belçika, 12 yaş altı çocuklar için ötanaziye izin veren tek ülkeler arasında. Belçika'da 2014'ten beri yaş sınırı kaldırıldı ve ebeveyn onayıyla her yaşta ötanazi mümkün.
Hollanda'da 1 yaş altı bebekler için ötanazi, Groningen Protokolü çerçevesinde yasal bir zemine oturtulmuş olsa da, her vaka savcılık tarafından inceleniyor. 2023'te yapılan bir düzenleme ile 1-12 yaş arası çocuklar için de ötanazi yolu açıldı. Bu düzenleme, çocuğun dayanılmaz acı çekmesi ve ebeveyn onayı şartına bağlı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hollanda'daki bu karar, Avrupa'da ötanazi tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Fransa, İtalya ve İngiltere gibi ülkelerde ötanazi hâlâ yasadışı. Ancak kamuoyu baskısı ve bazı yasal girişimler, bu ülkelerde de değişim sinyalleri veriyor. Fransa'da 2024'te başlatılan yasa tasarısı, ötanazi yerine "yardımlı yaşam sonu" kavramını getirmeyi amaçlıyor. İngiltere'de ise Avam Kamarası, yardımlı intihar yasasını görüşmeye hazırlanıyor. Almanya'da Anayasa Mahkemesi, 2020'de yardımlı intiharı düzenleyen yasağı iptal etti ve yeni düzenleme bekleniyor.
Uluslararası alanda ötanazi, etik ve hukuki açıdan derin ayrılıklara yol açıyor. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, engelli bireylerin yaşam hakkını vurgularken, bazı ülkeler bu hakkın ötanazi yoluyla sınırlanmasını tartışıyor. Özellikle çocuk ötanazisi, "rıza ehliyeti" ve "yaşam hakkı" gibi temel ilkelerle çatışıyor. Hollanda'daki uygulama, diğer ülkeler için bir test vakası niteliğinde. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, henüz bu konuda bağlayıcı bir karar vermedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de ötanazi yasal değil ve Türk Ceza Kanunu'na göre kasten öldürme suçu kapsamında değerlendiriliyor. Hollanda'daki bu gelişme, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinde doğrudan bir bağ oluşturmuyor; ancak küresel etik tartışmalarda Türkiye'nin pozisyonunu etkileyebilir. Türkiye, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'ne taraf bir ülke olarak engelli bireylerin yaşam hakkını savunuyor. Ötanazinin yasallaşması yönündeki uluslararası eğilimler, Türkiye'de de zaman zaman tartışılsa da, dini ve kültürel nedenlerle toplumsal destek düşük. Bu tür gelişmeler, Türkiye'nin insan hakları ve sağlık politikalarında Batı'dan ayrıştığı bir alanı işaret ediyor. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin olası bir içtihadı, Türkiye'yi de bağlayabileceği için yakından izlenmeli.
