ABD ile İran arasında dolaylı olarak yürütülen ve son haftalarda olumlu sinyallerin alındığı müzakereler, Lübnan merkezli Hizbullah'ın ABD tarafından duyurulan ateşkes koşullarını reddetmesiyle birlikte beklenmedik bir şekilde tıkandı. Hizbullah yetkilileri, ateşkesin kendi güvenlik çıkarlarını ve bölgedeki operasyonel kabiliyetlerini zayıflatacağı gerekçesiyle anlaşmayı kabul etmeyeceklerini açıkladı. Bu gelişme, ABD'nin İran'ı müzakere masasına çekme çabalarını sekteye uğratırken, bölgedeki tansiyonun yeniden yükselmesine neden oldu. Uzmanlar, bu durumun İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzu konusundaki müzakereleri de olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Hizbullah'ın ateşkes karşıtlığı ve İran bağlantısı
Lübnan'da İran'ın en önemli vekil gücü olan Hizbullah, ABD'nin ateşkes planını 'tek taraflı ve haksız' olarak nitelendirdi. Örgüt, ateşkesin Suriye'deki İran destekli güçlerin konuşlanmasını sınırlandırmayı hedeflediğini ve bu durumun bölgedeki caydırıcılık gücünü azaltacağını savundu. Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın danışmanlarından yapılan açıklamada, 'ABD'nin dayattığı şartlar egemenliğimizi ihlal etmektedir. Kendi topraklarımızda ve sınırlarımızda kimin bulunacağına biz karar veririz' ifadeleri yer aldı. İran ise Hizbullah'ın bu tutumu karşısında resmi bir açıklama yapmazken, Tahran yönetimine yakın kaynaklar, İran'ın nükleer müzakerelerde esneklik göstermesine rağmen vekil güçlerinin çıkarlarını feda etmeyeceğini ima etti.
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan bir yetkili, 'Hizbullah'ın bu kararı, bölgesel istikrarı tehdit ediyor. Müzakerelerde ilerleme kaydetmek için her iki tarafın da yapıcı adımlar atması gerekiyor' dedi. Ancak Beyrut'taki diplomatik kaynaklar, Hizbullah'ın bu hamlesinin aslında İran'ın müzakere masasında elini güçlendirme çabası olduğunu belirtiyor. İran, Hizbullah'ın reddiyesiyle birlikte ABD'ye 'bölgesel müttefiklerim olmadan benimle anlaşamazsın' mesajı vermiş olabilir.
Bölgesel ve küresel yansımalar
ABD-İran görüşmelerindeki bu tıkanma, sadece iki ülke arasındaki ilişkileri etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda Orta Doğu'nun genel güvenlik mimarisini de derinden sarsıyor. Suriye'de devam eden çatışmalar, Yemen krizi ve Lübnan'daki siyasi istikrarsızlık, bu ateşkesin başarısızlığından doğrudan etkilenecek başlıca dosyalar. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın bölgesel nüfuzunun kırılamamasından endişe duyuyor. İsrail ise Hizbullah'ın ateşkesi reddetmesini, İran'ın kendisine yönelik tehditlerinin devam ettiğinin bir kanıtı olarak görüyor.
UAE merkezli bir düşünce kuruluşunun analizine göre, 'Hizbullah'ın bu hamlesi, ABD'nin İran'la nükleer anlaşmaya varma umutlarını büyük ölçüde azalttı. İran artık vekil güçleri üzerindeki kontrolünü kaybetmediğini gösteriyor.' Bu durum, ABD'nin bölgedeki müttefikleri arasında bir güven bunalımına yol açabilir. Ayrıca, uluslararası enerji piyasaları da bu gelişmeden etkilendi; petrol fiyatları hafif bir yükseliş kaydetti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran görüşmelerinin tıkanması, Türkiye'nin hem güney sınırındaki güvenlik ortamını hem de enerji politikalarını doğrudan ilgilendiriyor. Suriye'deki İran destekli milislerin varlığı ve bu grupların ateşkese yanaşmaması, Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarının sürekliliği açısından risk oluşturuyor. Ayrıca, İran'la yaşanan bu gerilim, Doğu Akdeniz'deki enerji rekabetinde İran'ın daha agresif bir tutum almasına yol açabilir. Türkiye, bir yandan ABD ile angaje olurken diğer yandan İran'la denge politikasını sürdürmek zorunda kalacak. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü de yeniden şekillendirebilir.
