Hindistan Sermaye Piyasası Kurulu (SEBI), çevrim içi finansal influencerların (finfluencer) yanıltıcı hisse senedi tavsiyelerine karşı 'köstebek vurma' (whack-a-mole) benzeri bir operasyon başlattı. Düzenleyici kurum, özellikle genç ve deneyimsiz yatırımcıları hedef alan, eğitim kisvesi altında borsa ipuçları satan kişilere karşı harekete geçti. Hindistan’da son üç yılda bireysel yatırımcı sayısı iki katına çıkarak 140 milyona ulaşırken, SEBI bu durumun kötüye kullanılmasını önlemek için yeni bir eylem planı uyguluyor.
Düzenleyici kurumun hedefinde kimler var?
SEBI, sosyal medya platformlarında, özellikle YouTube, Instagram ve Telegram’da faaliyet gösteren, iddialı getiri vaatleriyle kullanıcıları çeken hesapları mercek altına aldı. Bu kişiler, finansal eğitim adı altında ücretli danışmanlık hizmeti sunduklarını iddia ediyor ancak çoğu zaman kayıtlı olmayan yatırım tavsiyeleri veriyor. SEBI Başkanı Madhabi Puri Buch, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, 'Bu kişiler, yatırımcıların güvenini sömürüyor ve piyasa bütünlüğünü tehdit ediyor. Onlarla başa çıkmak için sürekli bir mücadele yürütüyoruz' dedi. Kurum, yalnızca son altı ayda 200’den fazla şüpheli hesap tespit etti ve bunlardan 80’ine erişim engeli getirilmesini sağladı.
Operasyonun kapsamı küçümsenmeyecek kadar geniş. Hindistan genelinde her ay yaklaşık 50 milyon yeni bireysel yatırımcı piyasaya giriş yaparken, bu rakamlar kontrolsüz büyümenin yarattığı riskleri artırıyor. SEBI, ayrıca büyük teknoloji şirketleriyle iş birliği içinde, yapay zeka destekli algoritmalar kullanarak sahte hesapları ve manipülatif içerikleri otomatik olarak tespit etmeye çalışıyor. Ancak düzenleyiciler, finfluencerların sürekli yeni hesaplar açması nedeniyle bu çabaların 'köstebek vurma' oyununa dönüştüğünü itiraf ediyor.
Küresel bir sorun: Finansal influencer furyası
Hindistan’daki bu durum, aslında küresel bir eğilimin parçası. ABD’de SEC, İngiltere’de FCA ve Avrupa’daki diğer düzenleyiciler de benzer sorunlarla karşı karşıya. Pandemi döneminde borsalara olan ilginin artmasıyla birlikte, sosyal medyada finansal tavsiye veren kişilerin sayısı katlanarak arttı. Özellikle meme hisseleri (GameStop gibi) ve kripto para çılgınlığı, bu influencerları daha da popüler hale getirdi. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası, yatırımcı korumasının zayıf olduğu gelişmekte olan ülkelerde bu tür dolandırıcılıkların ekonomik istikrarsızlığa yol açabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Hindistan ise bu alanda en kırılgan ülkelerden biri olarak öne çıkıyor, çünkü mobil internet ve dijital ödeme sistemleri sayesinde milyonlarca kişi ilk kez hisse senedi piyasasına adım atıyor.
SEBI’nin operasyonu, yalnızca Hindistan iç piyasasını değil, aynı zamanda küresel yatırımcı güvenini de etkileyebilir. Hindistan borsaları (BSE ve NSE) son yıllarda yabancı yatırımlar için cazip hale gelmişti. Ancak bu tür düzenleme boşlukları, uluslararası fon yöneticilerinin piyasaya olan güvenini sarsma riski taşıyor. Düzenleyici kurumun başarılı olması durumunda, diğer ülkeler için de bir model oluşturabilecek bu yöntem, finansal okuryazarlık ile yatırımcı koruması arasındaki hassas dengenin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan’daki bu gelişme, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye’de son yıllarda bireysel yatırımcı sayısı hızla artarken, sosyal medyada benzer şekilde kayıtsız finansal tavsiyeler veren influencerlar ortaya çıkmış durumda. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) benzer önlemler almasına rağmen, düzenleme ve denetim sürecinin etkinliği tartışma konusu. Özellikle kripto para ve forex piyasalarında faaliyet gösteren influencerlar, yatırımcıları yanıltma potansiyeli taşıyor. Türkiye’nin, SEBI’nin teknoloji tabanlı yaklaşımını incelemesi ve ulusal düzeyde bir ‘finansal influencer izleme sistemi’ kurması, hem yatırımcı güvenini artırabilir hem de piyasa istikrarına katkı sağlayabilir. Aksi takdirde, benzer bir ‘köstebek vurma’ oyunu Türkiye’de de baş gösterebilir.
