ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Çarşamba günü İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yapması planlanan ve Türkiye'ye F-35 savaş uçaklarının olası satışının ele alınacağı kritik toplantıyı iptal etti. Konuya yakın İsrailli bir kaynak, Reuters'a yaptığı açıklamada 8 Temmuz'da Kudüs'te yapılması beklenen görüşmenin Hegseth tarafından son anda iptal edildiğini doğruladı. Toplantının, Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın almasının ardından ABD'nin Ankara'ya yönelik F-35 ambargosunun kaldırılması olasılığını masaya yatırması bekleniyordu. İptal, iki müttefik arasında savunma işbirliği konusunda süregelen hassasiyetleri yeniden gündeme taşıdı.
Gelişmenin arka planı
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerini teslim almasının ardından ABD tarafından F-35 programından çıkarılmış ve Ankara'nın program için yaptığı 1.4 milyar dolarlık yatırım askıya alınmıştı. ABD, S-400'lerin F-35'lerin gizlilik yeteneklerini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle bu adımı atmıştı. Ancak son aylarda, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Türkiye'yi NATO ittifakına yeniden kazandırma çabaları kapsamında F-35 satışına yeşil ışık yakabileceği sinyalleri gelmişti. Hegseth'in Netanyahu ile yapmayı planladığı görüşme, bu olası satışın İsrail üzerindeki etkilerini değerlendirmek için kritik bir fırsat olarak görülüyordu. İsrail, bölgedeki en büyük F-35 kullanıcılarından biri olarak, Türkiye'nin bu uçaklara sahip olmasının askeri dengeleri değiştirebileceği endişesini taşıyor.
Toplantının iptal kararı, ABD-İsrail-Türkiye üçgeninde savunma ve diplomatik ilişkilerdeki kırılganlığın bir yansıması olarak yorumlanıyor. Kaynak, iptalin ardından herhangi bir yeniden planlama yapılmadığını belirtirken, Pentagon ve İsrail Başbakanlık Ofisi konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Türkiye'ye F-35 satışı, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz ve Ortadoğu'daki güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. İsrail, uzun süredir bölgedeki askeri üstünlüğünü F-35 filosuyla pekiştirmiş durumda. Türkiye'nin bu savaş uçaklarına kavuşması, özellikle Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile olan gerilimlerde Ankara'ya önemli bir avantaj sağlayabilir. Aynı zamanda NATO'nun güneydoğu kanadının savunma kapasitesini artıracak olsa da, S-400 sorununun çözülmemesi halinde ABD Kongresi'ndeki Türkiye karşıtı kanadın satışa onay vermesi zor görünüyor.
Öte yandan, ABD'nin İsrail'e verdiği güvenlik garantileri ve bölgesel askeri dengeleri koruma hassasiyeti, herhangi bir silah satışında Tel Aviv'in görüşünü almayı gerekli kılıyor. Hegseth'in görüşmeyi iptal etmesi, bu dengenin henüz sağlanamadığına işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil olma ihtimali, Ankara'nın NATO içindeki konumunu güçlendirecek ve hava kuvvetlerinin modernizasyonu açısından kritik öneme sahip. Ancak görüşmenin iptali, bu sürecin henüz kolay olmayacağını gösteriyor. ABD ile yaşanan S-400 krizi, Türk dış politikasının Rusya ile ABD arasında denge kurma çabasının bir yansıması. Hegseth-Netanyahu görüşmesinin iptali, Türkiye'nin Batı ittifakına dönüş sürecinde İsrail faktörünün de önemli bir engel teşkil ettiğini ortaya koyuyor. Bu gelişme, Türk savunma sanayisinin yerli üretim hamlelerini hızlandırarak dışa bağımlılığı azaltma stratejisini daha da önemli kılıyor.
