Londra merkezli mobil operatörler birliği GSMA'nın yeni raporuna göre, dünya genelinde 3,4 milyar insan mobil genişbant kapsama alanı içinde yaşamasına rağmen internet erişiminden yoksun. Artan bileşen maliyetleri, akıllı telefonları dünyanın en yoksul kesimleri için ulaşılmaz hale getiriyor ve milyarlarca insanın yapay zeka devriminin sunduğu fırsatlardan mahrum kalma riski bulunuyor. Rapor, dijital uçurumun yalnızca altyapı eksikliğinden değil, aynı zamanda cihaz fiyatlarındaki artıştan kaynaklandığını ortaya koyuyor.
Dijital Uçurumun Boyutları
GSMA'nın "Mobil Bağlantı Durumu 2024" raporu, küresel nüfusun yaklaşık yüzde 43'ünün hala çevrimdışı olduğunu gösteriyor. Bu kişilerin büyük çoğunluğu, mobil genişbant sinyalinin ulaştığı bölgelerde yaşıyor. Ancak akıllı telefon sahibi olamamak, veri paketlerini karşılayamamak veya dijital okuryazarlık eksikliği nedeniyle bağlantı kuramıyorlar. Rapora göre, kapsama alanı dışında kalan nüfus ise 400 milyon civarında. Dolayısıyla sorunun temelinde erişilebilirlik ve satın alınabilirlik yatıyor.
Özellikle Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da akıllı telefon fiyatları, en düşük gelirli hanelerin aylık gelirinin önemli bir kısmını oluşturuyor. GSMA, giriş seviyesi bir akıllı telefonun ortalama fiyatının 2023'te 110 dolar civarında olduğunu, bunun da dünyanın en yoksul yüzde 20'lik dilimi için hala çok yüksek olduğunu belirtiyor. Ayrıca, çip kıtlığı, lojistik maliyetleri ve enflasyon gibi faktörler nedeniyle cihaz fiyatlarının düşmesi beklenmiyor.
Raporda, 2022'de dünya genelinde mobil internet kullanıcı sayısının 4,6 milyara ulaştığı, ancak büyüme hızının yavaşladığı vurgulanıyor. Kovid-19 salgını sırasında hızlanan dijitalleşme, salgın sonrası dönemde yerini durgunluğa bıraktı. GSMA, 2030 yılına kadar ulaşılamayan nüfusun 2,5 milyara düşeceğini tahmin ediyor; bu da sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından endişe verici.
Yapay Zeka Devrimi ve Dışlanma Riski
Yapay zeka teknolojileri hızla gelişirken, bu dönüşümden yararlanmak için internet erişimi ve dijital beceriler şart. Ancak çevrimdışı kalan milyarlarca insan, uzaktan eğitim, tele-tıp, dijital bankacılık ve e-ticaret gibi hizmetlerden mahrum kalıyor. Ayrıca, yapay zeka destekli tarım, sağlık ve eğitim uygulamalarına erişemeyen topluluklar, ekonomik ve sosyal eşitsizliğin daha da derinleşmesi riskiyle karşı karşıya.
GSMA Genel Direktörü Mats Granryd, raporun sunumunda yaptığı açıklamada, "Dijital uçurumu kapatmak için hükümetler, operatörler ve uluslararası kuruluşların işbirliği şart. Uygun fiyatlı akıllı telefonlar ve veri paketleri sağlanmazsa, yapay zeka çağının faydaları sadece zengin ülkelere ve elit kesimlere ait olacak" dedi. Granryd, ayrıca vergi politikalarının ve sübvansiyonların cihaz maliyetlerini düşürecek şekilde yeniden düzenlenmesi çağrısında bulundu.
Raporda, bazı ülkelerin akıllı telefonlara uygulanan vergileri düşürerek veya taksitli satış programları başlatarak ilerleme kaydettiği belirtiliyor. Örneğin, Hindistan'da üretim teşvikleri sayesinde yerli akıllı telefon üretimi artmış ve fiyatlar bir miktar gerilemiş durumda. Ancak bu tür adımların yaygınlaşması için küresel ölçekte politika koordinasyonuna ihtiyaç var.
Küresel ve Bölgesel Etkiler
Dijital dışlanma, sadece bireysel bir sorun değil; aynı zamanda küresel ekonomik büyümeyi ve sosyal istikrarı tehdit ediyor. Dünya Bankası tahminlerine göre, internet erişiminin yaygınlaşması, gelişmekte olan ülkelerde GSYİH'yi yıllık yüzde 1-2 puan artırabilir. Ancak mevcut eğilimler, bu potansiyelin gerçekleşmesini engelliyor. Özellikle Afrika'da genç nüfusun hızla artması, dijital becerilerden yoksun işgücünün istihdam edilebilirliğini azaltıyor.
Avrupa Birliği, dijital tek pazar stratejisi kapsamında genişbant altyapısına yatırım yaparken, ABD de yapay zeka ve yarı iletken üretiminde liderliği hedefliyor. Çin ise Kuşak ve Yol girişimi çerçevesinde dijital altyapı ihracatını sürdürüyor. Ancak bu rekabet, en yoksul ülkelerin ihtiyaçlarını geri plana atabilir. GSMA, uluslararası toplumun dijital kapsayıcılığı bir kalkınma önceliği haline getirmesi gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, genç ve dinamik nüfusuyla dijitalleşme potansiyeli yüksek bir ülke. Ancak GSMA raporundaki bulgular, Türkiye için de bazı uyarılar içeriyor. Akıllı telefon ve internet erişim maliyetleri, özellikle düşük gelirli haneler için önemli bir yük oluşturuyor. Yapay zeka devrimine ayak uydurmak ve dijital ekonomide rekabetçi olmak isteyen Türkiye'nin, cihaz ve veri maliyetlerini düşürecek politikalar geliştirmesi, dijital okuryazarlığı artırması ve kırsal bölgelerde altyapıyı güçlendirmesi gerekiyor. Aksi halde, küresel dijital uçurumun bir parçası olma riski taşıyor.
