İsrail, Ekim 2023'te uluslararası gazetecilerin Gazze'ye girişini yasakladığında gerekçe "güvenlik" idi: aktif savaş bölgesinde muhabirlerin korunamayacağı öne sürüldü. Ancak tek taraflı ateşkesin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen yasak hâlâ yürürlükte. Bu durum, İsrail'in bağımsız tanıklığı engelleme ve Gazze'de işlenen olası savaş suçlarını gizleme amacını açıkça ortaya koyuyor. Uluslararası medya kuruluşlarının büyük bölümü ise bu sansüre karşı etkili bir tavır almış değil.
Yasağın Arka Planı ve Kronolojik Gelişmeler
7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e yönelik saldırısının ardından İsrail, Gazze'ye yönelik geniş kapsamlı bir askerî operasyon başlattı. Ekim 2023'ün ilk haftalarında İsrail hükümeti, uluslararası gazetecilerin Gazze Şeridi'ne girişini yasakladığını duyurdu. Resmî açıklamada, "aktif savaş bölgesinde gazetecilerin güvenliğinin sağlanamayacağı" ifade edildi. Ancak Gazze'de görev yapan yerel gazeteciler için aynı koruma geçerli değildi; onlar hem hedef alındı hem de yoğun bombardıman altında çalışmak zorunda kaldı. Uluslararası gazetecilere yönelik yasak, savaşın ilk aylarından itibaren fiilî bir bilgi ablukası yarattı. İsrail, yasağı kısmen gevşetmek yerine, zaman zaman "güvenli koridor" vaadiyle gazetecileri askerî eşliğinde belirli bölgelere götürdü; bu turlar bağımsız habercilikten çok ordu propagandası işlevi gördü.
2024 boyunca çok sayıda uluslararası kuruluş, İsrail'e gazetecilerin Gazze'ye girişine izin vermesi çağrısında bulundu. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), Komite Gazetecileri Koruma (CPJ) ve diğer meslek örgütleri, yasağın uluslararası hukuka aykırı olduğunu defalarca vurguladı. BM Güvenlik Konseyi'nde de zaman zaman gündeme gelen bu konu, ABD'nin vetosu veya çekimserliği nedeniyle bağlayıcı bir karara dönüşemedi. İsrail, uluslararası baskılara rağmen yasağı sürdürmekte kararlı görünüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tanıklık, Savaş Suçu ve Medya Etiği
Gazze'ye bağımsız gazeteci girişinin engellenmesi, yalnızca basın özgürlüğü meselesi değil; aynı zamanda uluslararası hukuk açısından da kritik bir sorundur. Savaş suçları ve insan hakları ihlallerinin tespiti, bağımsız tanıklık ve belgelemeye dayanır. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) soruşturmaları kapsamında Gazze'deki olaylara ilişkin delillerin toplanması büyük ölçüde yerel gazetecilerin ve sivil toplum kuruluşlarının çabalarıyla sınırlı kalmıştır. Uluslararası gazetecilerin yokluğu, İsrail'in eylemlerine yönelik uluslararası kamuoyu baskısını zayıflatmakta, olası suçların cezasız kalmasına zemin hazırlamaktadır.
Öte yandan, uluslararası medya kuruluşlarının büyük bir kısmı, İsrail'in Gazze'ye erişim yasağını yeterince gündeme taşımamış, hatta bazıları İsrail ordusunun sağladığı görüntüleri ve bilgileri sorgulamadan kullanmıştır. Bu durum, medyanın tarafsızlığı ve etik sorumluluğu açısından ciddi bir zaafiyet olarak değerlendirilmektedir. Gazze'de görev yapan Filistinli gazeteciler ise hedef alınmış, 2023-2024 döneminde yüzden fazla gazeteci hayatını kaybetmiştir. Bu tablo, İsrail'in yalnızca uluslararası gazetecileri değil, yerel basını da susturmaya yönelik sistematik bir strateji izlediğini göstermektedir.
Bölgesel düzeyde ise yasak, Arap ülkeleri ve İslam İşbirliği Teşkilatı tarafından sık sık eleştirilse de somut bir yaptırım uygulanmamıştır. Mısır ve Katar'ın arabuluculuk çabaları ateşkesle sınırlı kalmış, basın özgürlüğü konusu öncelikli gündem maddesi olmamıştır. Batılı ülkeler ise İsrail'in güvenlik gerekçesine sığınarak yasağı meşrulaştırma eğiliminde olmuştur. Ancak ateşkes sonrası dönemde dahi yasağın sürmesi, bu gerekçenin geçersizliğini kanıtlamakta ve İsrail'in asıl amacının bağımsız gözlemcileri dışarıda tutmak olduğunu göstermektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'deki insani krizi ve basın özgürlüğü ihlallerini yakından takip eden ülkelerin başında geliyor. İsrail'in uluslararası gazetecileri engellemesi, Türkiye'nin bölgedeki barış ve istikrar çabalarını zorlaştırırken, Türk basınının da Gazze'ye doğrudan erişimini kısıtlıyor. Türkiye, uluslararası platformlarda bu yasağın kaldırılması için daha aktif bir diplomasi yürütebilir; ayrıca yerel gazetecilerin korunması ve savaş suçlarının belgelenmesi için uluslararası girişimlere öncülük edebilir. Kamuoyunun doğru bilgiye erişimi, Türkiye'nin Orta Doğu politikasında meşruiyet ve etkinlik açısından kritik önemdedir.
