G7 ülkeleri, Çin'in nadir toprak elementleri ve kritik mineraller üzerindeki artan kontrolüne karşı kapsamlı bir eylem planı başlattı. Pazar günü yayımlanan ortak bildiride, Çin'in devlet sübvansiyonları ve piyasa dışı uygulamalarının küresel tedarik zincirlerinde ciddi dengesizliklere yol açtığı vurgulandı. Bu gelişme, özellikle savunma sanayii, yeşil enerji dönüşümü ve yüksek teknoloji üretiminde kritik öneme sahip minerallere erişimin güvence altına alınması ihtiyacını ortaya koyuyor. Bildiri, ABD ve Avrupa Birliği'nin son dönemde dile getirdiği endişelerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Eylem Planının Kapsamı ve Hedefleri
G7'nin hazırladığı eylem planı, lityum, kobalt, grafit ve nadir toprak elementleri gibi kritik minerallerin tedarikini çeşitlendirmeyi amaçlıyor. Plana göre, üye ülkeler madencilik yatırımlarını artıracak, geri dönüşüm teknolojilerini teşvik edecek ve stratejik stoklar oluşturacak. Ayrıca, Çin'in piyasa fiyatlarının altında satış yapmasını ve devlet destekli şirketler aracılığıyla sektörü domine etmesini engellemek için ortak ticaret önlemleri geliştirilecek. Uzmanlar, bu girişimin başarısının üye ülkeler arasındaki koordinasyona ve özel sektörün katılımına bağlı olduğunu belirtiyor.
Çin, şu anda dünya genelinde kritik mineral üretiminin yaklaşık yüzde 60'ını kontrol ediyor ve bazı minerallerde bu oran yüzde 90'a kadar çıkıyor. Son yıllarda Pekin yönetimi, ihracat kısıtlamaları ve lisanslama düzenlemeleri yoluyla bu mineralleri jeopolitik bir araç olarak kullanmasıyla biliniyor. Özellikle 2023 yılında galyum ve germanyum ihracatına getirilen kısıtlamalar, Batı ülkelerinde alarm zillerinin çalmasına neden olmuştu. G7'nin bu hamlesi, teknolojik bağımsızlık ve ekonomik güvenlik arayışının bir parçası olarak öne çıkıyor.
Küresel Etkileri ve Stratejik Sonuçları
Bu gelişme, küresel tedarik zincirlerinde yeniden yapılanma sürecini hızlandırabilir. G7 ülkeleri, Avustralya, Kanada ve Afrika'daki maden yataklarına yatırım yaparak Çin'e alternatif kaynaklar yaratmayı hedefliyor. Ancak, Çin'in işleme kapasitesindeki üstünlüğü (nadir topraklarda yüzde 90, kobalt rafinasyonunda yüzde 70) kısa vadede aşılması zor bir engel olarak duruyor. Uzun vadede, bu rekabetin yeşil enerji teknolojileri ve elektrikli araç bataryaları gibi sektörlerde maliyet artışlarına yol açabileceği belirtiliyor. Çin'in tepkisi ise henüz netleşmiş değil; ancak Pekin'in kendi stratejik ortaklıklarını güçlendirerek yanıt vermesi bekleniyor.
Öte yandan, G7'nin bu eylem planı, gelişmekte olan ülkelerin maden zenginliklerinden daha adil pay alması taleplerini de gündeme taşıyor. Çin'in bu ülkelerdeki yatırımları, altyapı karşılığında kaynak anlaşmaları şeklinde ilerlerken, Batılı ülkeler çevresel ve sosyal standartları öne çıkarıyor. Bu durum, küresel Kuzey-Güney ilişkilerinde yeni bir gerilim alanı yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kritik mineraller konusunda hem üretici hem de tüketici konumda. Özellikle nadir toprak elementleri rezervleri (Eskişehir'deki 694 milyon tonluk saha) ve lityum potansiyeli, Türkiye'yi bu rekabette stratejik bir aktör haline getiriyor. G7 eylem planı, Türkiye'nin Batı ile ticari bağlarını güçlendirme fırsatı sunarken, Çin ile olan dengeli ilişkisini de korumayı gerektiriyor. Türkiye'nin bu alandaki yatırım ortamını iyileştirmesi ve yerli işleme kapasitesini artırması, küresel tedarik zincirlerindeki konumunu güçlendirebilir. Kısa vadede ise, artan rekabetin maden fiyatlarını yükseltmesiyle enerji dönüşümü maliyetlerine olumsuz yansıyabileceği değerlendiriliyor.
