Fransa, 17-21 Haziran 2024 tarihlerinde Paris'te düzenlenecek Eurosatory uluslararası savunma ve güvenlik fuarında İsrail'in resmi katılımını yasaklama kararı aldı. Fransız Silahlı Kuvvetler Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, İsrail'in fuarda ulusal bir pavyon kurmasına ve İsrailli savunma şirketlerinin resmi statüde yer almasına izin verilmeyeceği belirtildi. Bakanlık, kararın "Gazze Şeridi'ndeki operasyonların niteliği ve ateşkes müzakerelerindeki tıkanıklık" nedeniyle alındığını ifade etti. Bu hamle, İsrail-Fransa ilişkilerinde yeni bir gerginlik yaratırken, uluslararası kamuoyunda farklı yorumlara yol açtı.
Gelişmenin arka planı
Eurosatory, dünyanın en büyük savunma fuarlarından biri olarak kabul ediliyor ve her iki yılda bir Paris'teki Villepinte Fuar Merkezi'nde düzenleniyor. Fuar, kara ve hava savunma sistemlerinden siber güvenliğe kadar geniş bir yelpazede ürün ve hizmetlerin sergilendiği önemli bir platform. İsrail, daha önceki Eurosatory fuarlarında geniş bir katılım göstererek Elbit Systems, Israel Aerospace Industries (IAI) ve Rafael Advanced Defense Systems gibi büyük savunma şirketlerinin yanı sıra çok sayıda küçük ve orta ölçekli firma ile temsil edilmişti. Bu yılki fuarda, özellikle mayın temizleme, sınır güvenliği ve istihbarat teknolojileri alanında İsrail ürünlerinin ilgi görmesi bekleniyordu. Ancak Fransa'nın kararı, İsrail'in fuardaki varlığını neredeyse tamamen engellemiş oldu.
Fransa, kararını gerekçelendirirken, "uluslararası hukuka saygı ve insancıl değerler" vurgusu yaptı. Fransız yetkilileri, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları sırasında sivil kayıpların yüksek olmasını ve Birleşmiş Milletler kararlarının uygulanmamasını referans gösterdi. Fransa'nın bu kararı, İsrail-Fransa ilişkilerinde son dönemde yaşanan gerginliklerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. İsrail Dışişleri Bakanı Israel Katz, kararı "ahlaki bir leke" olarak nitelendirirken, Savunma Bakanı Yoav Gallant ise "İsrail'in güvenlik tehditleriyle mücadelesini hiçbir boykot engelleyemez" şeklinde tepki gösterdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Fransa'nın bu yasağı, uluslararası toplumda İsrail'e yönelik artan eleştirilerin bir parçası olarak görülüyor. Gazze Savaşı'nın 2023 Ekim ayından bu yana devam etmesi ve sivil can kaybının 35 bini aşması, birçok ülkenin İsrail'e yönelik politikalarını sorgulamasına neden oldu. Avrupa Birliği içinde, Belçika, İspanya ve İrlanda gibi ülkeler İsrail'i kınarken, Almanya ve Avusturya gibi ülkeler daha temkinli bir çizgi izliyor. Fransa'nın hamlesi, AB içinde İsrail'e yönelik yaptırım tartışmalarını yeniden alevlendirebilir.
Öte yandan, bu kararın İsrail savunma sanayii üzerinde kısa vadede önemli bir etkisi olması beklenmiyor. İsrail, savunma ihracatında dünyada ilk 10'da yer alıyor ve en büyük müşterileri arasında Hindistan, ABD ve bazı Avrupa ülkeleri bulunuyor. Ancak Avrupa'da olası bir yaygın boykot, orta vadede İsrail'in savunma satışlarını etkileyebilir. Bu durum aynı zamanda İsrail-Fransa ikili ilişkilerinde de yeni bir kırılma noktası oluşturuyor; iki ülke arasında Suriye, Lübnan ve İran konularında da zaman zaman anlaşmazlıklar yaşanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'nın Eurosatory'de İsrail'e uyguladığı yasak, Türkiye'nin son dönemde İsrail'e yönelik eleştirel tutumuyla paralellik taşıyor. Türkiye, Gazze'deki operasyonlar nedeniyle İsrail ile ticari ilişkilerini sınırlandırmış ve İsrail aleyhine uluslararası mahkemelere başvurmuştu. Bu karar, Avrupa'da İsrail'e yönelik benzer yaptırımların artabileceğinin sinyalini verirken, Türkiye'nin savunma sanayiinde ulusal şirketler için Eurosatory'de yer almak avantajlı olabilir. Ancak Türkiye'nin kendisi de NATO müttefikleriyle yaşanan gerilimler nedeniyle bazı silah ambargolarına maruz kalmış bir ülke olarak, uluslararası fuarlardaki siyasi yasakların yaygınlaşmasının küresel ticareti olumsuz etkileyebileceğinin farkındadır. Bu gelişme, Türk dış politikası açısından İsrail'in uluslararası alanda daha fazla yalnızlaşabileceği bir sürecin parçası olarak okunabilir.
