İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a yönelik tehditlerini sürdürürken aynı zamanda diyalog beklemesinin mümkün olmadığını belirtti. Anadolu Ajansı'nın haberine göre Pezeşkiyan, Washington'ın "ulusumuzun haklarını tanıması ve zorbalık ile saldırganlığına son vermesi gerektiğini, ancak o zaman bir araya gelip konuşabileceğimizi" ifade etti.
Pezeşkiyan'dan ABD'ye sert mesaj: Tehdit ve diyalog bir arada olmaz
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, başkent Tahran'da düzenlenen bir toplantıda yaptığı konuşmada, ABD yönetimine yönelik eleştirilerini dile getirdi. Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlar ve askeri tehditlerle baskı kurmaya çalıştığını, ancak bu tutumun diyalog kapısını kapattığını söyledi. "Washington, ulusumuzun haklarını tanımalı ve zorbalık ile saldırganlığına son vermeli, ancak o zaman bir araya gelip konuşabiliriz" diyen Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a yönelik politikasında samimi olmadığını vurguladı.
Pezeşkiyan'ın bu açıklamaları, ABD ile İran arasında nükleer anlaşma müzakerelerinin yeniden başlatılması yönündeki çabaların sürdüğü bir dönemde geldi. 2015 yılında imzalanan ve İran'ın nükleer programını sınırlandırmayı amaçlayan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) sonrasında ABD'nin 2018 yılında anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla ilişkiler gerilmişti. İran, anlaşma kapsamındaki taahhütlerini kademeli olarak askıya almış ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmıştı.
Nükleer müzakerelerde son durum ve bölgesel gerilim
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, göreve geldiğinden bu yana İran ile diplomatik yollarla anlaşmaya varmak istediğini belirtmiş, ancak müzakereler çeşitli nedenlerle sonuçsuz kalmıştı. İran, ABD'nin yaptırımları kaldırmasını ve anlaşmaya tam olarak dönmesini talep ederken, ABD ise İran'ın nükleer programını kısıtlamasını istiyor. Son dönemde İran'ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60'a çıkarması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliğini sınırlaması endişeleri artırmış durumda.
Pezeşkiyan'ın açıklamaları, İran'ın yeni hükümetinin dış politika önceliklerini de yansıtıyor. Temmuz ayında göreve başlayan Pezeşkiyan, seçim kampanyasında batıyla ilişkilerin iyileştirilmesi ve yaptırımların kaldırılması için çaba göstereceği mesajını vermişti. Ancak İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in belirlediği kırmızı çizgiler ve muhafazakâr kanadın direnci, Pezeşkiyan'ın manevra alanını sınırlıyor. Yine de Pezeşkiyan'ın son açıklaması, İran'ın diyalog kapısını tamamen kapatmadığını, ancak bunun için ABD'nin adım atması gerektiğini gösteriyor.
Bölgesel açıdan bakıldığında, İran-ABD ilişkilerindeki gerilim, Orta Doğu'da istikrarsızlığı artıran faktörlerden biri. İran'ın nükleer programı, bölgede Suudi Arabistan ve İsrail gibi ülkelerin güvenlik endişelerini körüklüyor. Ayrıca İran'ın Suriye, Irak, Lübnan ve Yemen'deki etkisi, ABD'nin bölgesel stratejisinde önemli bir yer tutuyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, İran ekonomisini olumsuz etkileyerek halk üzerindeki baskıyı artırıyor ve bu durum zaman zaman protestolara yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki gerilim, Türkiye'nin dış politikası ve ekonomisi açısından doğrudan etkiler taşıyor. Türkiye, komşusu İran ile tarihsel ve kültürel bağlara sahip, aynı zamanda ABD'nin NATO müttefiki. İran'a uygulanan yaptırımlar, Türkiye'nin İran ile ticaretini olumsuz etkiliyor; enerji ithalatı ve sınır ticareti bundan zarar görüyor. Ayrıca bölgedeki istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenlik kaygılarını artırıyor. Türkiye, İran'ın nükleer programı konusunda diplomatik çözümden yana ve müzakerelerin yeniden başlamasını destekliyor. Pezeşkiyan'ın açıklamaları, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Ancak ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel ticaret yolları üzerinde risk oluşturuyor.
