Fransa, Doğu Akdeniz enerji sahnesinde ticari çıkarlar, jeopolitik hırs ve Avrupa Birliği'nin enerji güvenliği önceliklerini birleştiren kapsamlı bir stratejiyle önemli bir aktör olarak öne çıkıyor. Paris'in yaklaşımı üç temel sütuna dayanıyor: Fransız şirketlerinin, özellikle TotalEnergies'in faaliyetlerine destek; Doğu Akdeniz'de askeri varlık ve diplomatik angajman yoluyla stratejik nüfuz; ve Avrupa'nın Rus gazına bağımlılığını azaltma çabalarına katkı. Bu strateji, Mısır, İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile enerji işbirliklerini içerirken, Türkiye'nin bölgedeki artan etkinliğine karşı bir denge unsuru oluşturuyor.
Gelişmenin Arka Planı ve Fransa'nın Üç Sütunlu Stratejisi
Fransa'nın Doğu Akdeniz enerji stratejisi, 2010'lu yılların başında bölgede keşfedilen büyük doğal gaz rezervleriyle şekillenmeye başladı. Leviathan, Zohr ve Afrodit gibi sahalar, bölgeyi küresel enerji haritasında yeniden konumlandırdı. Fransa, bu fırsatı değerlendirerek hem enerji şirketlerinin ticari çıkarlarını korumak hem de Akdeniz'deki jeopolitik nüfuzunu artırmak için harekete geçti. TotalEnergies, Mısır'ın Zohr sahasında %25 hisseye sahipken, Kıbrıs açıklarında da arama faaliyetleri yürütüyor. Şirket ayrıca, Doğu Akdeniz gazını Avrupa'ya taşımayı hedefleyen EastMed boru hattı projesinde de yer alıyor.
Fransa'nın askeri boyutu da stratejinin ayrılmaz bir parçası. Doğu Akdeniz'de düzenli olarak donanma varlığı bulunduran Fransa, özellikle Yunanistan ile savunma işbirliğini derinleştirdi. 2021'de imzalanan savunma anlaşması kapsamında Fransa, Yunanistan'a savaş uçakları ve fırkateynler tedarik ederken, karşılıklı savunma taahhüdünde bulundu. Bu durum, Türkiye ile Yunanistan arasındaki Doğu Akdeniz yetki alanı uyuşmazlıklarında Fransa'yı doğrudan taraf haline getirdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Güvenliği ve Jeopolitik Rekabet
Fransa'nın Doğu Akdeniz politikası, AB'nin enerji güvenliği hedefleriyle de örtüşüyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası AB, enerji kaynaklarını çeşitlendirme çabasını hızlandırdı. Doğu Akdeniz gazı, bu bağlamda stratejik önem kazandı. Fransa, Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nda aktif rol oynayarak bölgesel işbirliğini teşvik ediyor. Ancak, bu girişimler Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni dışlaması nedeniyle tartışmalı. Fransa ayrıca, Mısır ve İsrail ile enerji diplomasisini güçlendirerek, bölgede kendi liderliğinde bir enerji ağı oluşturmaya çalışıyor.
Doğu Akdeniz'deki enerji rekabeti, aynı zamanda küresel güç mücadelesinin bir yansıması. ABD, Rusya ve Çin'in de ilgi gösterdiği bölgede Fransa, Avrupa'nın bağımsız bir aktör olarak varlığını sürdürmeye çalışıyor. Paris, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının Avrupa'ya arzını sağlamak ve aynı zamanda kendi şirketlerine yeni pazarlar açmak istiyor. Bu durum, özellikle Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefiyle çelişiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'nın Doğu Akdeniz enerji stratejisi, Türkiye'nin bölgedeki çıkarlarına doğrudan meydan okuyor. Türkiye, kendi kıta sahanlığında hidrokarbon arama faaliyetlerini sürdürürken, Fransa'nın Yunanistan ve GKRY ile işbirliği Ankara'nın hareket alanını daraltıyor. Fransız askeri varlığı ve savunma anlaşmaları, Türkiye'yi Doğu Akdeniz'de diplomatik ve askeri olarak baskı altına alıyor. Enerji boyutunda ise Fransa'nın Doğu Akdeniz gazını Avrupa'ya taşıma projeleri, Türkiye'nin enerji koridoru olma rolünü zayıflatıyor. Bu gelişmeler, Türkiye'nin Libya ve Doğu Akdeniz'deki varlığını daha da stratejik hale getiriyor.
