Fransa'da bir hava yolu hostesi, uzun süreli uçuşlarda maruz kaldığı kozmik radyasyon nedeniyle gelişen meme kanserinin meslek hastalığı olarak tanınmasını sağladı. Air France çalışanı Sophie Lainault, bu kararla ülkenin havacılık sektöründe bir ilke imza attı. Mahkeme, Lainault'nun 12.600 saatten fazla uçuş süresince radyasyona maruz kaldığını ve bu durumun kanserle bağlantılı olduğunu kabul etti.
Sophie Lainault, 2004 yılında göğüs kanseri teşhisi konulduğunda 37 yaşındaydı. O tarihe kadar Air France'ta uzun mesafe uçuşlarında kabin memuru olarak çalışıyordu. 2010 yılında Fransa'da kanser hastalarına yardım eden bir dernek olan ARTTE ile iletişime geçerek hastalığının işle bağlantısını araştırmaya başladı. Yapılan incelemelerde, Lainault'nun toplamda 12.600 saatten fazla uçuş yaptığı ve bu süre zarfında yüksek irtifada atmosferik kozmik radyasyona maruz kaldığı belirlendi.
Havacılık sektöründe yeni bir dönem
Bu karar, Fransa'da havacılık sektöründe kabin ekibinin sağlığı açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Uzmanlar, uçuş ekibinin yüksek irtifada yer alan kozmik radyasyon nedeniyle çeşitli kanser türlerine yakalanma riskinin arttığını belirtiyor. Ancak bugüne kadar bu durum, Fransa'da meslek hastalığı olarak kabul edilmemişti. Lainault'nun avukatı, kararın sektördeki diğer hastalara da umut verdiğini ve işverenlerin bu tür sağlık risklerine karşı daha duyarlı olmasını sağlayacağını ifade etti.
Air France şirketi, karara saygı duyduğunu ancak temyiz hakkını saklı tuttuğunu açıkladı. Şirket yetkilileri, kabin ekibinin sağlığını korumak için çeşitli önlemler aldıklarını ve bu tür davaların her birinin kendi özelinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Öte yandan, Fransa'daki hava yolu şirketleri ve kabin görevlileri sendikaları arasında, uçuş saatlerinin sınırlandırılması ve radyasyon maruziyetinin azaltılmasına yönelik tartışmalar hız kazandı.
Uluslararası boyut ve benzer davalar
Benzer davalar diğer ülkelerde de görülmüştü. Örneğin, Almanya'da 2018 yılında bir pilot, cilt kanserini meslek hastalığı olarak kabul ettirmişti. İngiltere'de ise kabin ekibi üyeleri, uçuşlarda maruz kaldıkları radyasyon nedeniyle iş tazminatı talebinde bulunmuş, ancak mahkemeler bu talepleri çoğunlukla reddetmişti. Fransa'daki bu karar, AB ve dünya genelinde havacılık sektöründe çalışanların hakları açısından önemli bir emsal olarak değerlendiriliyor.
Dünya Sağlık Örgütü'ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), kozmik radyasyonu kanserojen maddeler arasında listeliyor. Yüksek irtifalarda atmosferik radyasyon, deniz seviyesine göre çok daha yoğun oluyor. Uçuş sırasında kabin ekibi, uçak yolcularına kıyasla daha uzun süre bu radyasyona maruz kalıyor. Ancak sektörde hâlâ birçok ülkede kabin ekibinin maruziyet limitleri konusunda net bir düzenleme bulunmuyor.
Uzmanlar, bu kararın yalnızca Fransa'da değil, tüm dünyada havacılık iş gücünün sağlık koşullarının iyileştirilmesine yol açabileceğini belirtiyor. Ayrıca, uçuş sürelerinin azaltılması, rotaların değiştirilmesi veya radyasyon ölçümlerinin düzenli yapılması gibi önlemlerin de gündeme gelmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk Hava Yolları ve diğer havayolu şirketlerinde çalışan pilot ve kabin memurlarının sağlık koşulları açısından emsal teşkil edebilir. Türkiye'deki mevzuat, iş kazaları ve meslek hastalıklarını tanımlarken radyasyon maruziyetini belirli ölçüde kapsasa da, havacılık sektöründe kozmik radyasyona bağlı kanser vakaları ayrıca değerlendirilmemektedir. Türk sivil havacılık otoritelerinin ve hava yolu şirketlerinin, bu tür davaları yakından izleyerek çalışanların sağlık güvenliğini artırıcı önlemler alması önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'de de benzer mağduriyetler yaşayan çalışanların hak arama süreçlerinde bu kararın referans alınabilmesi mümkün.
