Eski ABD Savunma Bakanı Mark Esper, Hizbullah'ın İsrail'e yönelik devam eden saldırıları nedeniyle ABD ile İran arasındaki herhangi kalıcı bir nükleer anlaşmanın önündeki en büyük engel olduğunu söyledi. Bloomberg This Weekend programına katılan Esper, Lübnan merkezli örgütün İsrail güçlerine ve yerleşim yerlerine yönelik saldırılarının, İsrail'e askeri müdahalesini sürdürmesi için meşru bir gerekçe sunduğunu vurguladı. Bu durum, ABD'nin İran'la yeniden müzakere masasına oturma çabalarını karmaşık hale getiriyor. Esper, Hizbullah'ın bölgesel bir istikrarsızlık unsuru olarak kalmaya devam edeceğini ve Washington'ın Tahran'la bir anlaşmaya varma umutlarını sürekli olarak baltalayacağını ifade etti.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasında 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma (JCPOA), 2018'de dönemin Başkanı Donald Trump'ın çekilme kararıyla fiilen askıya alınmıştı. Joe Biden yönetimi, anlaşmayı yeniden canlandırmak için müzakereleri başlatmış olsa da, taraflar arasındaki görüş ayrılıkları ve bölgesel gerilimler süreci tıkamıştı. Bu bağlamda Hizbullah, İran'ın bölgedeki en önemli vekil gücü olarak öne çıkıyor. Örgüt, İsrail'e yönelik roket saldırılarını ve sınır çatışmalarını sürdürerek, Tahran'ın elinde önemli bir pazarlık kozu olarak görülüyor.
Esper'in yorumları, Hizbullah'ın sadece İsrail için değil, aynı zamanda ABD-İran ilişkileri için de bir "spoiler" (bozucu) rolü oynadığını ortaya koyuyor. Örgütün saldırıları, İsrail'in Lübnan ve Suriye'deki hedeflere karşı misilleme yapmasına yol açarken, bu durum bölgedeki tansiyonu sürekli yüksek tutuyor. ABD yönetimi, İran'la nükleer bir anlaşmaya varmak için İsrail'in güvenlik endişelerini gidermek zorunda olduğunun farkında. Ancak Hizbullah'ın varlığı, İsrail'in askeri operasyonlarını meşrulaştırmak için kullandığı bir argüman haline gelmiş durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hizbullah'ın rolü, yalnızca ABD-İran müzakerelerini değil, aynı zamanda Lübnan'ın iç siyasetini ve ekonomisini de derinden etkiliyor. Örgüt, Lübnan hükümeti üzerinde büyük bir nüfuza sahip ve ülkenin siyasi krizlerinde kilit bir oyuncu olarak öne çıkıyor. İsrail'le çatışmalar, Lübnan'ın zaten kırılgan olan ekonomisini daha da kötüleştiriyor. Öte yandan, İran'ın Hizbullah'a verdiği destek, ABD ve İsrail tarafından bölgede bir tehdit olarak algılanıyor. Bu durum, İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde ek bir gerilim unsuru yaratıyor.
Esper'in açıklamalarının zamanlaması da dikkat çekici: ABD ve İran arasında dolaylı görüşmelerin yeniden başladığı bir dönemde yapılan bu yorum, Hizbullah'ın anlaşma sürecini nasıl etkileyebileceğine dair önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Örgütün saldırıları, İsrail'in misilleme yapmasına neden olurken, bu da bölgesel bir savaş riskini artırıyor. ABD yönetimi, İran'la anlaşma sağlansa bile Hizbullah faktörünün bölgede istikrarsızlık yaratmaya devam edeceğinin farkında. Bu nedenle, Washington'ın Tahran'la bir anlaşmaya varabilmesi için Hizbullah'ın rolünü de masaya yatırması gerektiği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran geriliminde dengeli bir pozisyon izlemeye çalışıyor. Hizbullah'ın bölgesel bir aktör olarak varlığı, Türkiye'nin Suriye ve Irak politikalarını da etkileyebilir. Türkiye, Hizbullah'ın terör örgütü olarak sınıflandırılması konusunda Batı ile hemfikir değil; ancak örgütün İsrail'le çatışmalarının tırmanması, Doğu Akdeniz'deki enerji dengelerini ve Türkiye'nin bölgesel güvenliğini doğrudan ilgilendiriyor. Ayrıca, İran'la nükleer anlaşma sağlanamaması, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir rol oynayan İran'la ekonomik ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Ankara, bu karmaşık denklemde hem ABD hem de İran'la diyaloğunu sürdürerek kendi çıkarlarını korumaya çalışıyor.
