Etiyopya'nın kuzey bölgelerinde, Eritre askerlerinin işgal girişimi iddialarının ardından geri çekildiği yönündeki haberler üzerine halk kutlamalara başladı. Yerel kaynaklara göre, Eritre güçlerinin Tigray ve Amhara sınırındaki bazı kasabalardan ayrılması, bölgede yaşayan siviller arasında rahatlama yarattı. Ancak Eritre hükümetinden henüz resmi bir açıklama gelmedi ve çekilmenin tam kapsamı belirsizliğini koruyor. Kutlamalar, Eritre'nin Etiyopya'nın kuzeyindeki varlığının bölgesel istikrarı tehdit ettiği yönündeki uzun süredir devam eden endişelerin bir yansıması olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
Eritre ve Etiyopya arasındaki ilişkiler, 1998-2000 yılları arasında yaşanan sınır savaşından bu yana inişli çıkışlı bir seyir izliyor. 2018'de iktidara gelen Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed'in Eritre ile barış anlaşması imzalaması, dönemin en önemli diplomatik açılımlarından biri olarak kabul edilmişti. Ancak 2020'de Tigray bölgesinde başlayan çatışmalar, Eritre'nin Etiyopya federal güçlerine destek vermesiyle yeni bir boyut kazandı. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile federal hükümet arasındaki savaşta Eritre askerlerinin Tigray'de konuşlandırıldığı biliniyor. Kasım 2022'de imzalanan Pretoria Anlaşması ile çatışmalar resmen sona ermiş olsa da, Eritre güçlerinin bölgeden tamamen çekilmediği yönünde raporlar geliyordu. Son gelişme, bu güçlerin nihayet geri çekilmeye başladığı yönündeki ilk somut işaret olarak değerlendiriliyor.
Bölge halkı, Eritre askerlerinin varlığından duyduğu rahatsızlığı uzun süredir dile getiriyordu. Özellikle Tigray'deki siviller, Eritre güçlerinin insan hakları ihlallerine karıştığını iddia ediyordu. Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları örgütleri de bu iddiaları raporlarına taşımıştı. Çekilme haberinin ardından sokaklara dökülen halk, akan müzik eşliğinde dans ederek ve şarkılar söyleyerek sevinçlerini gösterdi. Yerel yetkililer, çekilmenin ardından bölgede güvenliğin sağlanması için çalışmaların sürdüğünü belirtti. Ancak bazı bölgelerde Eritre askerlerinin hâlâ mevcut olduğuna dair çelişkili bilgiler de geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Etiyopya, Afrika Boynuzu'nun en büyük ekonomisi ve bölgesel güç dengesinde kilit bir ülke konumunda. Eritre ile yaşanan gerilim, yalnızca ikili ilişkileri değil, aynı zamanda bölgedeki diğer aktörleri de etkiliyor. Sudan, Güney Sudan, Somali ve Cibuti gibi ülkeler, Etiyopya'daki istikrarsızlıktan doğrudan etkileniyor. Eritre'nin çekilmesi, Tigray'de kalıcı barış için umut verici bir adım olarak görülse de, bölgede hâlâ silahlı grupların varlığı ve insani kriz devam ediyor. Uluslararası toplum, Etiyopya'nın kuzeyindeki durumu yakından izliyor. ABD, AB ve Birleşmiş Milletler, taraflara itidal çağrısında bulunurken, insani yardımların bölgeye ulaştırılması için çaba sarf ediyor. Eritre'nin çekilmesi, batılı ülkelerin Tigray'deki insan hakları ihlalleri konusundaki baskılarının bir sonucu olarak da yorumlanıyor. Ancak Eritre Devlet Başkanı Isaias Afwerki'nin önceki açıklamaları, ülkesinin Tigray'deki varlığını meşru gördüğünü gösteriyordu. Bu nedenle çekilmenin kalıcı olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.
Öte yandan, Etiyopya hükümeti henüz resmi bir açıklama yapmadı. Başbakan Abiy Ahmed'in ofisinden yapılan kısa açıklamada, "bölgedeki gelişmelerin takip edildiği" belirtildi. Tigray bölge yönetimi ise çekilmeden memnuniyet duyduğunu açıkladı. Uluslararası Kızılhaç ve diğer yardım kuruluşları, bölgeye erişimin hâlâ kısıtlı olduğunu ve insani ihtiyaçların büyük olduğunu vurguluyor. Eritre güçlerinin çekilmesi, insani yardımların daha rahat ulaşmasına olanak sağlayabilir. Ancak bölgede mayınlar ve patlayıcı maddeler nedeniyle güvenlik riski sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya'daki gelişmeler, Türkiye'nin Afrika Boynuzu politikası açısından yakından izlenmesi gereken bir konu. Türkiye, son yıllarda Afrika'da etkinliğini artırırken, Etiyopya ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerini güçlendirdi. Türk inşaat şirketleri Etiyopya'da önemli projeler yürütüyor; ayrıca iki ülke arasında savunma sanayii işbirliği de bulunuyor. Bölgedeki istikrarsızlık, Türk yatırımlarını ve ticari çıkarları risk altına alabilir. Eritre'nin çekilmesi, bölgede barış umudunu artırsa da, kalıcı istikrar için daha fazla çaba gerekiyor. Türkiye'nin, Afrika Boynuzu'nda barış ve güvenliğin sağlanması için diplomatik girişimlerde bulunması ve insani yardımlara destek vermesi, bölgesel etkinliğini pekiştirebilir. Ayrıca, Eritre ile Etiyopya arasındaki gerilimin azalması, Türkiye'nin bölgedeki enerji ve ticaret yollarının güvenliği açısından da olumlu bir adım olarak değerlendirilebilir.
