Washington'da Cumhuriyetçi Parti içinden yükselen eleştiriler, Başkan Donald Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile imzaladığı dizel anlaşmasının Rusya'nın Ukrayna'daki savaş çabalarını dolaylı olarak destekleyebileceği endişesini gündeme taşıdı. Senatörler, anlaşmanın Rusya'ya sağlayacağı ekonomik faydanın Moskova'nın askeri kapasitesini güçlendirebileceğini belirterek yönetimden açıklama talep ediyor. Anlaşma, ABD'nin Rus dizel ithalatına yönelik mevcut yaptırımlarla çelişip çelişmediği sorusunu da beraberinde getirdi.
Anlaşmanın Arka Planı ve Cumhuriyetçi Tepkiler
Trump yönetiminin Rusya ile vardığı dizel anlaşması, geçtiğimiz hafta Beyaz Saray'da düzenlenen basın toplantısıyla duyurulmuştu. Anlaşma kapsamında ABD'nin belirli limanlarda Rus dizelini işleyerek üçüncü ülkelere satışını kolaylaştıracağı iddia ediliyor. Ancak anlaşmanın ayrıntıları henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Rusya'nın Ukrayna'da işlediği savaş suçları ortadayken, Putin'e ekonomik nefes aldıracak her adımı sorgulamak zorundayız" dedi. Graham'a benzer şekilde Senatör Marco Rubio da anlaşmanın Kongre'nin onayından geçmesi gerektiğini savundu. Parti içindeki bu eleştiriler, Trump'ın dış politikasında nadir görülen bir iç muhalefet olarak değerlendiriliyor.
Beyaz Saray Sözcüsü, anlaşmanın "Amerikan enerji güvenliğini ve istihdamını" önceliklendirdiğini savunarak, Rusya'ya doğrudan fon aktarımı olmadığını belirtti. Ancak uzmanlar, dizel ticaretinin karmaşık lojistik zincirleri aracılığıyla Rusya'ya dolaylı kazanç sağlayabileceği uyarısında bulunuyor. Enerji analisti Dr. Ayşe Yıldız, "Rus dizelinin uluslararası piyasalarda alıcı bulması, Moskova'nın savaş makinesini finanse etmek için kullandığı gelir akışını sürdürmesine yardımcı olabilir" ifadelerini kullandı. Kongre'deki Cumhuriyetçi muhalefet, anlaşmanın ulusal güvenlik incelemesinden geçirilmesi için yasa tasarısı hazırlığında.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın Putin ile enerji anlaşması, ABD'nin Ukrayna politikasında bir dönüm noktası olarak görülüyor. Biden yönetimi döneminde Rus enerji kaynaklarına uygulanan geniş kapsamlı yaptırımlar, Moskova'nın gelirlerini ciddi ölçüde kısıtlamıştı. Yeni anlaşma, bu yaptırım rejiminde gevşeme sinyali olarak yorumlanıyor. Avrupa Birliği yetkilileri, gelişmeyi endişeyle izlediklerini belirterek, transatlantik dayanışmanın zedelenebileceği uyarısında bulundu. NATO kaynaklarına göre, ittifak içinde Rusya'ya karşı tutumda farklılaşma riski artıyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, anlaşmayı "karşılıklı yarar sağlayan bir işbirliği" olarak nitelendirerek, Batı'nın yaptırımlarının hukuka aykırı olduğunu savundu. Rus devlet medyası, anlaşmayı ABD'nin Rusya'ya yönelik izolasyon politikasının iflası olarak sunuyor. Öte yandan Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın "Rus saldırganlığına dolaylı destek" anlamına geldiğini belirterek ABD'yi uyardı. Uluslararası Kriz Grubu analisti, anlaşmanın enerji piyasalarında Rusya lehine bir kırılma yaratabileceğini, bunun da Ukrayna'daki savaşın seyrini etkileyebileceğini değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın Putin ile dizel anlaşması, Türkiye'nin enerji güvenliği ve Karadeniz jeopolitiği açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Rusya'dan doğalgaz ve petrol ithal eden bir ülke olarak, yaptırımların gevşemesi durumunda enerji tedarik çeşitliliğinde ve fiyatlarda rahatlama görebilir. Ancak ABD'nin Rusya'ya yönelik tutumundaki değişim, NATO içindeki dengeyi sarsabilir ve Türkiye'nin Batı ile Rusya arasındaki hassas dengesini zorlaştırabilir. Ayrıca anlaşmanın Karadeniz'de Rusya'nın askeri ve ekonomik gücünü pekiştirmesi, Türkiye'nin bölgesel güvenlik hesaplarını etkileyebilir.
