Endonezya'nın Açe eyaletinde şeriat yasaları uyarınca evli olmayan bir çifte TikTok'ta canlı yayında öpüştükleri gerekçesiyle 21'er sopa cezası verildi. 22 yaşındaki erkek ve 25 yaşındaki kadın için uygulanan ceza, yerel dini polis tarafından infaz edildi. Ceza, hafta sonu Banda Açe'deki bir cami önünde kalabalık bir seyirci önünde gerçekleştirildi. Her bir sopa darbesi sırasında çiftin acı içinde yüzlerini buruşturduğu görüldü. Cezanın görüntüleri sosyal medyada hızla yayıldı ve uluslararası tepkilere yol açtı. Yetkililer, cezanın meşru olduğunu ve bölge halkının bu tür uygulamaları desteklediğini savundu.
Gelişmenin arka planı
Açe, Endonezya'nın 38 eyaleti arasında şeriat yasalarını uygulayan tek bölge olma özelliğini taşıyor. 2005 barış anlaşmasıyla özerk statü kazanan eyalette, Müslüman nüfusun yoğunluğu nedeniyle İslam hukuku benimsenmiş durumda. Şeriat kuralları, alkol tüketimi, kumar ve evlilik dışı yakınlaşma gibi fiilleri kamuya açık alanlarda sopa cezasıyla müeyyidelendiriyor.
Çiftin suçu, otomobil içinde öpüşürken TikTok'ta canlı yayın yapmaları olarak kaydedildi. Yayını izleyen bir kişinin ihbarı üzerine dini polis harekete geçti. Olay, Açe'de 2018'de homoseksüel bir çifte verilen 80'er sopa cezasının yankılarını tekrar gündeme getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Uluslararası insan hakları örgütleri, sopa cezasının işkence niteliği taşıdığını belirterek uygulamayı kınadı. Endonezya yönetimi ise Açe'nin özerk statüsüne müdahale etmeyeceğini açıkladı. Bu tür cezalar, Endonezya'nın diğer bölgelerinde geçerli olan ceza kanunlarıyla çelişiyor. Ülke genelinde evlilik dışı ilişkiler suç sayılmazken, Açe özelinde şeriat uygulanıyor.
Bölge, 2023'te yayınlanan bir raporda, sopa cezası uygularken infazcıların güç kullanımına dair net standartlarının olmadığı eleştirisi almıştı. Mahkumların sağlık durumları da ceza sırasında dikkate alınmıyor; örneğin bu olayda kadının hamile olup olmadığı sorulmamıştı. Yetkililerse 'bu, bizim hakkımız; halkımızın çoğunluğu destekliyor' diyerek tepkileri reddetti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, Türkiye'nin de dahil olduğu Müslüman çoğunluklu ülkelerde dini hukuk ile evrensel insan hakları arasındaki gerilimi yansıtıyor. Türkiye'de şeriat benzeri uygulamalar anayasa ve yasalarla yasaklanmış olmakla birlikte, muhafazakar kesimlerin bu tür cezalara ilişkin farklı görüşleri olabiliyor. Açe'deki uygulama, Endonezya'nın iç işi olsa da, İslam dünyasında kadın-erkek ilişkileri ve ceza hukuku üzerine tartışmaları alevlendiren bir örnek teşkil ediyor. Ayrıca Türkiye'nin ASEAN ülkeleriyle ilişkileri bağlamında, bu tür haberlerin dini diplomasiye etkisi sınırlı olmakla birlikte, insan hakları söyleminde kullanılabilir.
