ABD'nin yurtdışı yardım programlarını denetleyen ve 4 Temmuz 2024'te resmen sona eren DOGE (Development, Oversight, and Grants for Empowerment) projesi, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen kritik bir yardım kesintisine sahne oldu. AJLabs'ın yaptığı analize göre, projenin sonlandırılmasıyla birlikte özellikle Afrika, Asya ve Ortadoğu'da sağlık, eğitim ve gıda güvencesi alanlarında sağlanan fonlar durdu. Bu durum, yaklaşık 15 milyon insanın acil yardıma erişimini kaybetmesine yol açarken, sadece Sahra Altı Afrika'da 230 bin çocuğun beslenme desteği alamadığı tespit edildi.
DOGE Projesinin Kapsamı ve Sonuçları
DOGE, ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) bünyesinde 2020 yılında başlatılmış ve 4 yıl boyunca 45 ülkede faaliyet gösteren bir yardım programıydı. Proje, temel olarak sivil toplum kuruluşlarına hibe vererek yerel kalkınma projelerini destekliyordu. 2023 mali yılında DOGE bütçesi 1,2 milyar dolar olarak belirlenmişti. Ancak ABD Temsilciler Meclisi'ndeki bütçe görüşmeleri sırasında projenin yenilenmemesi kararı alındı. Karar, özellikle Cumhuriyetçi milletvekillerinin “dış yardımların etkisiz olduğu” yönündeki eleştirileri üzerine geldi. Buna karşın AJLabs'ın verileri, DOGE kapsamında sadece 2023'te 8 milyon kişiye gıda yardımı, 3 milyon çocuğa aşı desteği ve 1,5 milyon kadına iş eğitimi sağlandığını gösteriyor. Projenin sona ermesiyle bu desteklerin tamamı kesilmiş oldu.
Küresel Boyut: Yardım Kesintilerinin Yansımaları
DOGE'nin bitişi, yalnızca doğrudan yardım alan ülkeleri değil, aynı zamanda küresel sağlık ve gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), DOGE fonlarıyla finanse edilen sıtma ve tüberkülozla mücadele programlarının askıya alınması halinde 2025'e kadar 50 bin ek ölümün yaşanabileceği uyarısında bulundu. Dünya Gıda Programı (WFP) ise Doğu Afrika'da kuraklıkla mücadele eden 2 milyon kişinin gıda yardımını kaybettiğini açıkladı. Yardım kesintileri aynı zamanda bölgesel istikrarsızlığı da derinleştiriyor; Sahel bölgesinde terör gruplarının yoksulluktan beslenen gençler arasında daha etkili olduğu gözlemleniyor. Öte yandan ABD'nin bu kararı, Çin ve Rusya'nın gelişmekte olan ülkelerdeki nüfuzunu artırmasına zemin hazırlıyor. Pekin yönetimi, DOGE'nin boşalttığı alanı kendi kalkınma modelleriyle doldurmaya hazırlandığını sinyallerini veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
DOGE'nin sona ermesi, Türkiye'nin özellikle Afrika'da yürüttüğü kalkınma ve insani yardım politikalarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, Somali, Sudan ve Sahel ülkelerinde USAID'le rekabet eden değil, tamamlayıcı bir rol oynuyordu. ABD yardımlarının kesilmesi, bu bölgelerdeki yoksulluğu derinleştirerek Türkiye'nin bölgeye yönelik insani yardım yükünü artırabilir. Ayrıca yardım kesintileri, terör ve düzensiz göç gibi güvenlik tehditlerini tetikleyerek Türkiye'yi dolaylı yoldan etkileyebilir. Türk dış politikası, bu boşluğu doldurmaya çalışan Çin ve Rusya ile rekabet ederken, daha sürdürülebilir ve koordineli bir yardım stratejisi geliştirmek zorunda kalabilir.
