Çin'in teknoloji devlerine sağladığı yüz milyarlarca dolarlık devlet desteği, kısa vadede dünya devi şirketler yaratmayı başarsa da uzun vadede sektörün yenilikçiliğini ve verimliliğini tehdit ediyor. Pekin yönetiminin yarı iletkenlerden yapay zekaya kadar stratejik alanlarda uyguladığı yoğun sübvansiyon ve teşvik politikası, bağımsız girişimlerin rekabet gücünü zayıflatıyor. The Economist'in son sayısında yer alan bir analize göre, Çin'in devlet fonlarına aşırı bağımlı hale gelen teknoloji ekosistemi, piyasa dinamiklerinden koparak kaynak israfına ve inovasyon eksikliğine yol açıyor.
Gelişmenin arka planı
Çin, son on yılda Huawei, Alibaba, Tencent ve BYD gibi küresel teknoloji devlerini yaratırken devlet müdahalesini de sistematik bir araç olarak kullandı. Made in China 2025 programıyla başlayan bu süreç, özellikle ABD ile ticaret savaşlarının derinleştiği 2018 sonrasında devasa boyutlara ulaştı. Pekin, yarı iletken, yapay zeka, kuantum bilgi işlem ve biyoteknoloji gibi kritik alanlara yılda yaklaşık 200 milyar dolar akıtıyor. Ancak bu paranın önemli bir kısmı, devlete bağlı fonlar veya kamu bankaları aracılığıyla dağıtıldığı için piyasa sinyallerine duyarsız kalıyor.
Analistlere göre, devlet desteğiyle ayakta duran şirketlerin birçoğu gerçek bir pazar testinden geçemiyor. SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation) gibi yarı iletken üreticileri, ABD yaptırımlarıyla boğuşurken devletten sürekli yeni fonlar talep ediyor; ancak bu fonların verimliliği düşük kalıyor. Benzer şekilde, elektrikli araç üreticilerine sağlanan teşvikler, sektörde aşırı kapasiteye ve fiyat savaşlarına neden oluyor. Çin'in toplam teknoloji harcamaları GSYİH'nın %3'ünü aşmış durumda, ancak bu yatırımların patent.license gibi somut çıktılara dönüşme oranı düşüyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Çin'in bu politikası, yalnızca kendi iç pazarını değil, küresel teknoloji ekosistemini de doğrudan etkiliyor. Özellikle yarı iletken ve panel üretimi gibi alanlarda Çin devlet destekli şirketler, düşük fiyatlarla piyasayı ele geçirerek Güney Kore, Tayvan ve Japonya'daki rakipleri zor durumda bırakıyor. Dünya Ticaret Örgütü kurallarına aykırı olan bu sübvansiyonlar, ABD ve Avrupa Birliği'nin korumacı önlemler almasına yol açıyor. ABD'nin CHIPS Yasası ve AB'nin Avrupa Çip Yasası, Çin'in devlet fonlamasına bir yanıt olarak ortaya çıktı. Ancak uzmanlar, bu karşı önlemlerin küresel ticaret savaşlarını daha da körükleyeceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, Çin'in devlet odaklı modeli kısa vadede başarılı olsa da uzun vadede Batılı ekonomistler tarafından eleştiriliyor. Çünkü bu model, girişimcilik ruhunu törpülüyor ve sürekli devlet yardımına bel bağlayan bir şirketler topluluğu yaratıyor. Çinli yetkililer, modelin başarısını Huawei ve Tencent örnekleriyle savunurken, bağımsız araştırmalar bu şirketlerin bile devlet fonlarına ne kadar bağımlı olduğunu ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin teknoloji ve sanayi politikaları için önemli dersler barındırıyor. Türkiye de özellikle savunma sanayii, otomotiv ve yarı iletken alanlarında devlet destekli büyüme modelleri uyguluyor. Çin örneği, kısa vadede büyüme sağlasa da uzun vadede inovasyon ve verimlilik kaybına yol açabileceğini gösteriyor. Türkiye'nin, devlet teşviklerini piyasa mekanizmalarıyla dengelemesi ve şirketlerin rekabet gücünü koruması kritik önem taşıyor. Ayrıca, Çin'in sübvansiyonları nedeniyle küresel piyasalarda artan korumacılık, Türk ihracatçıları için yeni engeller oluşturabilir. Bu nedenle Türkiye, ticari diplomasisinde Çin'in bu politikalarına karşı esnek ve proaktif bir strateji izlemelidir.
