Yapay zeka (AI) odaklı yarı iletken şirketlerinin hisse değerlemeleri, küresel piyasalarda tarihi zirvelere ulaştı. Nvidia, AMD ve TSMC gibi devlerin fiyat/kazanç oranları sektör ortalamalarının oldukça üzerinde seyrediyor. Yatırımcılar, AI patlamasının getireceği uzun vadeli büyümeyi fiyatlarken, analistler bu değerlemelerin sürdürülebilirliği konusunda uyarıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Küresel yarı iletken sektörü, 2020'den bu yana pandemi kaynaklı tedarik zinciri sorunları ve ardından gelen AI devrimiyle şekillendi. Özellikle ChatGPT'nin 2022 sonunda piyasaya sürülmesiyle AI çiplerine olan talep patladı. Nvidia, AI eğitimi ve çıkarımı için kullanılan GPU'larında pazarın %80'inden fazlasına sahip. Şirketin hisse değeri 2023-2024 döneminde üç kattan fazla arttı ve piyasa değeri 2 trilyon doları aştı. Benzer şekilde, AMD ve Intel de AI çip yarışına katılırken, TSMC gibi üreticiler kapasite artırımına gitti. Ancak bu hızlı büyüme, sektörün geleneksel döngüselliğini unutturdu. Tarihsel olarak yarı iletken talebi 3-4 yılda bir daralırken, şimdi herkes AI'ın bu döngüyü kıracağını varsayıyor. Fiyat/kazanç oranları 30-50 seviyelerine çıkmış durumda; bu, dot-com balonu dönemindeki teknoloji hisselerini anımsatıyor. Morgan Stanley ve Goldman Sachs gibi yatırım bankaları, sektörün 'mantıklı bir şekilde pahalı' olduğunu ancak balon riski bulunduğunu belirtiyor. Öte yandan, ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşı da belirsizlik yaratıyor. Washington, Pekin'in çip geliştirmesini engellemek için ihracat kısıtlamalarını artırırken, bazı Çinli şirketler yerli üretime yöneliyor. Bu durum, küresel arz zincirini yeniden şekillendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AI çip değerlemelerindeki artış, yalnızca ABD borsalarını değil, Asya-Pasifik ve Avrupa piyasalarını da etkiliyor. Tayvan merkezli TSMC'nin hisseleri, AI yatırımlarının yarısını tek başına karşılamasıyla 2024'te %50'nin üzerinde değer kazandı. Güney Koreli Samsung ve SK Hynix de yüksek bant genişlikli bellek (HBM) üretiminde öne çıkıyor. Avrupa'da ise ASML, litografi makinelerinde tekel konumunda; şirketin değerlemesi 400 milyar doları aştı. Gelişmekte olan piyasalar da bu trendden etkileniyor. Hindistan ve Vietnam, çip üretim tesisleri için teşvik paketleri açıklarken, Çin kendi AI çiplerini geliştirmek için Huawei ve SMIC'e milyarlarca dolar aktarıyor. Ancak Bloomberg Economics'e göre, AI odaklı çip hisselerindeki aşırı değerleme, küresel bir düzeltme durumunda gelişmekte olan piyasalarda %15-20 arası bir düşüşe neden olabilir. Özellikle Tayvan ve Güney Kore gibi teknoloji ağırlıklı ekonomilerde risk daha yüksek. Öte yandan, AI çip talebinin 2027'ye kadar yıllık %40 büyümesi bekleniyor; bu da sektörün mevcut fiyatları bir süre daha destekleyebileceği anlamına geliyor. Ancak Fed faiz indirimlerinin gecikmesi ve jeopolitik gerginlikler, kırılganlığı artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletkenlerde tamamen dışa bağımlı bir ülke. Küresel çip fiyatlarındaki artış, otomotivden savunmaya kadar birçok sektörde ithalat maliyetlerini yükseltiyor. Özellikle yakın zamanda tanıtılan TOGG gibi yerli otomobil projeleri ve savunma sanayindeki insansız hava araçları, gelişmiş çiplere ihtiyaç duyuyor. Yüksek değerlemeler, bu projelerin birim maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, ABD-Çin çip savaşının derinleşmesi, Türkiye'nin teknoloji tedarikinde alternatif kaynaklar arayışını hızlandırabilir. Türkiye'nin son yıllarda milli teknoloji hamlesi kapsamında çip tasarımına yönelik adımlar attığı ancak üretim kapasitesinin henüz olgunlaşmadığı unutulmamalıdır.
