Çin Halk Meclisi Daimi Komitesi Başkanı Zhao Leji, İran’ın eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in cenaze törenine katılmak üzere bugün Tahran’a gidecek. Bu ziyaret, Çin ile İran arasındaki stratejik ortaklığın bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Zhao Leji, Çin’in en üst düzey yasama organının başkanı olarak, Pekin yönetiminin Tahran’a verdiği önemi vurguluyor. Cenaze töreni, İran’da devlet töreniyle yapılacak ve birçok ülkeden üst düzey temsilcinin katılması bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
Ayetullah Ali Hamaney, 1989’dan bu yana İran’ın dini lideri olarak görev yapıyordu. Onun liderliğinde İran, bölgesel nüfuzunu artırdı, nükleer programını geliştirdi ve uluslararası yaptırımlarla mücadele etti. Hamaney’in vefatı, İran’da bir dönemin kapanması anlamına geliyor. Yeni dini liderin kim olacağı ve İran’ın iç siyasetinde nasıl bir değişim yaşanacağı merak konusu. Bu süreçte Çin’in desteği, Tahran yönetimi için kritik önem taşıyor. Çin, BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi olarak İran’a yönelik uluslararası baskılarda sık sık Tahran’ın yanında yer alıyor.
Çin ile İran arasındaki ilişkiler, 2021’de imzalanan 25 yıllık stratejik iş birliği anlaşmasıyla yeni bir boyut kazandı. Anlaşma kapsamında Çin, İran’a enerji, altyapı ve teknoloji alanlarında önemli yatırımlar yapıyor. Karşılığında ise İran’dan düşük fiyatlı petrol tedarik ediyor. Bu iş birliği, ABD’nin yaptırımlarına rağmen iki ülke arasındaki ticaretin artmasını sağladı. Zhao Leji’nin cenaze törenine katılımı, bu stratejik ortaklığın bir yansıması olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hamaney’in cenazesi, sadece İran için değil, tüm Orta Doğu için önemli bir dönüm noktası. Hamaney, İran’ın bölgesel politikalarının mimarı olarak Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’de etkili oldu. Onun ardından gelecek dini liderin, İran’ın dış politikasını ne ölçüde değiştireceği belirsiz. Ancak Çin’in bu kritik dönemde Tahran’a yakın durması, Pekin’in bölgede artan etkisini gösteriyor. Çin, uzun süredir Orta Doğu’da daha aktif bir rol oynuyor ve İran’ı bu stratejisinin merkezine koyuyor.
ABD ise Hamaney’in ölümünün ardından İran’da olası bir güç boşluğundan endişe ediyor. Washington, Tahran yönetiminin iç istikrarını korumasını ve bölgesel faaliyetlerini sürdürmesini yakından izliyor. Çin’in cenaze törenine üst düzey bir temsilci göndermesi, ABD’nin yaptırım politikalarına bir meydan okuma olarak okunabilir. Bu ziyaret aynı zamanda Rusya ile İran arasındaki askeri iş birliğine de denk geliyor. Moskova’nın cenazeye bir temsilci göndermesi bekleniyor. Bu durum, ABD karşıtı bir blok oluşumunu akıllara getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’daki liderlik değişimini yakından takip ediyor. Ankara, Tahran ile enerji ve güvenlik alanlarında iş birliği yapıyor. Çin’in cenazeye üst düzey katılımı, Pekin-Tahran ekseninin güçlendiğini gösteriyor. Bu durum, Türkiye’nin Orta Doğu’daki manevra alanını daraltabilir. Öte yandan, İran’daki istikrar, Türkiye için Suriye ve Irak’taki gelişmeler açısından kritik. Yeni dini liderin İran’ın bölgesel politikalarını sürdürmesi halinde, Türkiye ile İran arasında Suriye ve Irak’ta rekabet devam edebilir. Ancak Çin’in arabuluculuk rolü, Ankara’nın da yararlanabileceği bir kanal olarak öne çıkıyor.
