Pekin'in Batı'nın liderliğindeki küresel düzene karşı aldığı riskli tavır, Çin'in son kırk yıldır benzeri görülmemiş bir ekonomik büyümeyle yükselmesini sağlayan uluslararası sistemi sarsıyor. Çin'in bu sisteme karşı meydan okuması, ülkenin kendi çıkarlarına zarar verme potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
1970'lerin sonundan itibaren Deng Xiaoping'in reform ve dışa açılım politikaları, Çin'i küresel ticaret ve yatırım ağlarına entegre etti. Dünya Ticaret Örgütü'ne 2001 yılında katılımı, Çin'i dünyanın fabrikası haline getirdi ve milyonlarca insanı yoksulluktan kurtardı. Ancak son yıllarda Pekin, Batı'nın kurduğu bu düzene karşı giderek daha eleştirel bir tutum benimsedi.
Çin devlet medyası, Batı'nın 'demokrasi ve insan hakları' söylemini 'iki yüzlülük' olarak nitelendirirken, resmi makamlar 'Çin değerleri'ne dayalı alternatif bir küresel yönetişim modeli öneriyor. Kuşak ve Yol Girişimi, Asya Altyapı Yatırım Bankası ve Yeni Kalkınma Bankası gibi kurumlar, Çin'in kendi kurallarını koymaya başladığının işaretleri olarak görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in bu stratejik dönüşümü, özellikle Güney Çin Denizi'ndeki askerileşme, Tayvan'a yönelik artan baskı ve teknoloji alanında kendine yeterlilik hedefleriyle somutlaşıyor. ABD ile ticaret ve teknoloji savaşı, Çin'in Batı pazarlarına bağımlılığını azaltma çabalarını hızlandırdı. Huawei, TikTok gibi şirketlerin uluslararası alanda karşılaştığı yasaklar, iki blok arasındaki ayrışmayı derinleştiriyor.
Ancak Çin'in bu hamleleri, küresel tedarik zincirlerinde belirsizliğe yol açıyor. Ülke, Batı teknolojisine erişimini kaybederken, kendi inovasyon kapasitesini henüz tam olarak kanıtlayamadı. Öte yandan, gelişmekte olan ülkeler Çin'in sunduğu alternatif kalkınma modeline ilgi gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Batı düzenine meydan okuması, Türkiye'nin dış politikasında yeni bir denge unsuru yaratıyor. Ankara, ABD ve AB ile ilişkilerinde sorunlar yaşarken, Çin ile ticaret ve enerji alanında iş birliğini artırma potansiyeli taşıyor. Ancak Çin'in artan jeopolitik riskleri, Türk şirketlerinin Asya pazarlarındaki yatırımlarını da etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, Batı ile Çin arasındaki bu gerilimde denge politikasını sürdürmek zorunda. NATO müttefiki olarak Batı bloğunda yer alan Türkiye, Çin'in Uygur politikasına yönelik eleştirileri ve Doğu Akdeniz'deki enerji keşifleri gibi konularda Çin ile iş birliğini sınırlı tutuyor. Sonuç olarak, Çin'in küresel sisteme meydan okuması, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor.
