Brüksel ile Pekin arasında tırmanan ticaret anlaşmazlığını önlemek için sürpriz bir anlaşmaya varılmasının üzerinden henüz iki hafta geçmeden, kırılgan yakınlaşma kimin önce geri adım attığına dair bir söz savaşına dönüştü. Avrupa Birliği (AB) yetkilileri, Çin'in ABD ile ticaret savaşında taviz vermesini, kolektif Birlik baskısının işe yaradığının kanıtı olarak görüyor. Ancak Pekin, anlaşmayı kendi diplomatik zaferi olarak sunuyor ve Avrupa'nın iç çekişmeler nedeniyle geri adım attığını ima ediyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Tarafların Pozisyonları
Geçtiğimiz ayın sonunda AB ve Çin, elektrikli araçlara yönelik planlanan ilave gümrük vergilerini askıya alan ve ticaret hacmini artırmayı öngören bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma, AB'nin Çin'e yönelik uygulamaya koyduğu ve 2024 yılında yürürlüğe girmesi beklenen anti-sübvansiyon vergilerini geçici olarak durdurmasını içeriyordu. Brüksel, bu adımı Çin'in piyasa açılımı ve sübvansiyonlar konusunda somut taahhütler vermesi karşılığında attığını belirtiyor. Çin Ticaret Bakanlığı ise anlaşmayı 'eşitlik ve karşılıklı saygı temelinde' ulaşılmış bir uzlaşı olarak nitelendiriyor ve AB'nin tek taraflı korumacılıktan vazgeçtiğini savunuyor.
AB tarafında, özellikle Almanya ve Fransa'nın başını çektiği bazı ülkeler, anlaşmanın AB'nin ortak ticaret politikasındaki etkinliğini gösterdiğini düşünüyor. Almanya Ekonomi Bakanlığı'ndan bir yetkili, 'Çin'in masaya gelmesi, AB'nin bölünmüş değil, birlikte hareket ettiğinde ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor' dedi. Ancak aynı yetkili, anlaşmanın uygulanmasının titizlikle izleneceğini de ekledi. Öte yandan Çin devlet medyası, anlaşmayı 'AB'nin kendi iş dünyasının baskısıyla geri adım attığı' şeklinde yorumlayan yayınlar yapıyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, düzenlediği basın toplantısında, 'ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı Çin'in gösterdiği direnç, Avrupa'nın da dahil olduğu pek çok ülke tarafından takdir ediliyor' ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, anlaşmanın kırılganlığına dikkat çekiyor. Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel'den bir analist, 'Her iki taraf da anlaşmayı kendi iç kamuoyuna farklı şekilde sunuyor. Bu durum, anlaşmanın uzun ömürlü olmayacağına işaret ediyor. Özellikle AB içinde Çin'e karşı şüpheci ülkeler, anlaşmanın yeterince bağlayıcı olmadığını savunacaktır' değerlendirmesinde bulundu. Analist, ABD'nin de sürece müdahil olabileceğini, zira Washington'ın Çin ile ticaret müzakerelerinde Avrupa'nın tutumunu yakından izlediğini sözlerine ekledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB-Çin ticaret anlaşmazlığı, küresel ticaretin geleceği açısından önemli bir sınav niteliğinde. Dünya Ticaret Örgütü'nün (WTO) etkisiz kaldığı bir dönemde, büyük ekonomiler arasındaki ikili anlaşmalar küresel ticaret kurallarını şekillendiriyor. AB, Çin'e yönelik olarak 'adil ticaret' vurgusu yaparak, sübvansiyonlar ve devlet destekli şirketler konusunda daha sert kurallar talep ediyor. Çin ise gelişmekte olan ülke statüsünü korumak ve teknoloji transferi gibi konularda esneklik sağlamak peşinde.
Anlaşmanın, ABD-Çin ticaret savaşına dolaylı etkileri de olabilir. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, Çin'e yönelik çelik ve alüminyum vergilerini artırırken, AB'nin Çin ile uzlaşması Washington'da rahatsızlık yaratabilir. Transatlantik ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşabilir. Öte yandan, AB içinde de anlaşmaya yönelik eleştiriler var. Avrupa Parlamentosu'ndaki bazı milletvekilleri, anlaşmanın Çin'in insan hakları ihlalleri ve Tayvan konusundaki tutumunu göz ardı ettiğini savunuyor. Bu eleştiriler, anlaşmanın onay sürecinde sorun yaratabilir.
Küresel tedarik zincirleri açısından ise anlaşma, elektrikli araç bataryaları ve yeşil teknoloji ürünlerinde yaşanan kıtlığın hafiflemesine katkı sağlayabilir. Ancak uzmanlar, anlaşmanın detaylarının henüz netleşmemesi nedeniyle piyasalarda kalıcı bir rahatlama sağlamayacağı görüşünde. Avrupa otomotiv sektörü, Çin'e uygulanan vergilerin kaldırılmasını olumlu karşılarken, ABD'li üreticiler rekabet koşullarının bozulmasından endişe ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB ile Çin arasındaki ticaret gerilimi ve varılan kırılgan anlaşma, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği üyesi olarak AB'nin ticaret politikalarından etkileniyor. AB'nin Çin'e uyguladığı vergileri askıya alması, Türk ihracatçıları için yeni fırsatlar yaratabilir; zira Türkiye, AB pazarında Çin ürünlerine karşı daha avantajlı konuma gelebilir. Ancak anlaşmanın kalıcı olmaması halinde, tedarik zincirlerinde belirsizlik artabilir. Ayrıca Türkiye, Çin ile ticaret açığını kapatmak için yeni iş birlikleri arayışında. AB-Çin yakınlaşması, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde denge unsuru olarak kullanılabileceği gibi, AB'nin Türkiye'ye yönelik tutumunda da değişiklik yaratabilir. Türk dış politikası açısından, AB'nin Çin ile uzlaşması, Türkiye'nin AB üyeliği sürecinde yeni parametreler oluşturabilir.
