Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, 12 Kasım'da Solomon Adaları mevkidaşı Jeremiah Manele ile bir araya gelerek ikili ilişkileri derinleştirme sözü verdi ve Pekin'in Honiara'ya koşulsuz desteğini yinelerken, “üçüncü taraf müdahalesini” reddetti. Görüşme, Çin'in kısa süre önce gerçekleştirdiği bir füze denemesinin Pasifik adalarında protestolara yol açmasının ardından geldi. Wang Yi, ziyaret sırasında Çin'in Solomon Adaları'na her alanda destek vermeye hazır olduğunu vurguladı ve bölgedeki diğer ülkelerin iç işlerine karışılmasına izin vermeyeceklerini belirtti. Solomon Adaları Dışişleri Bakanı Manele ise Çin ile ortaklığın ülkesine altyapı, sağlık ve eğitim gibi alanlarda somut faydalar sağladığını ifade etti.
Gelişmenin arka planı
Geçtiğimiz hafta Çin, Pasifik Okyanusu'nda bir kıtalararası balistik füze denemesi gerçekleştirdi. Deneme, Pasifik Adaları Forumu üyesi ülkelerde büyük tepki çekti. Özellikle Fiji, Papua Yeni Gine ve Vanuatu, denemenin bölgesel güvenliği tehdit ettiğini savunarak resmi protesto notaları gönderdi. Protestoların odağında, Çin'in denemeyi önceden bildirmemesi ve deniz güvenliğini tehlikeye atması yer aldı. Çin Dışişleri Bakanlığı, füze denemesinin uluslararası hukuka uygun olduğunu ve herhangi bir ülkeyi hedef almadığını açıkladı. Ancak bölge ülkeleri, özellikle son yıllarda Çin'in Pasifik'teki askeri varlığını artırmasından endişe duyuyor.
Solomon Adaları, 2019 yılında Tayvan'dan Çin'e diplomatik tanıma kaydırarak Pekin ile ilişkilerini güçlendirmişti. O tarihten bu yana Çin, adaya önemli miktarda kalkınma yardımı ve altyapı yatırımı sağladı. Ancak bu yakınlaşma, Avustralya, Yeni Zelanda ve ABD'nin tepkisine yol açtı. Geçtiğimiz yıl Solomon Adaları ile Çin arasında imzalanan güvenlik anlaşması, bölgede Çin'in askeri üs kurmasına zemin hazırlayabileceği endişesiyle uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. Wang Yi'nin son ziyareti de bu bağlamda, Çin'in bölgedeki nüfuzunu pekiştirme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'in Pasifik'teki füze denemeleri, yalnızca bölge ülkelerini değil, aynı zamanda küresel güç dengelerini de etkiliyor. ABD, Avustralya ve Japonya, Çin'in askeri yayılmacılığına karşı Pasifik Adaları'na yönelik yardım ve güvenlik işbirliğini artırma kararı aldı. Geçtiğimiz ay ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Pasifik Adaları Forumu'na katılarak bölge ülkelerine iklim değişikliği ve deniz güvenliği konularında destek sözü verdi. Öte yandan Çin, “Kuşak ve Yol” girişimi kapsamında Pasifik'teki altyapı projelerine büyük yatırımlar yapıyor. Bu durum, bölgeyi hem Çin hem de Batılı ülkeler arasında bir rekabet alanına dönüştürüyor. Analistler, Çin'in füze denemelerinin, Pekin'in bölgedeki askeri kabiliyetini gösterme ve aynı zamanda Pasifik Adaları üzerindeki diplomatik baskısını artırma amacı taşıdığını belirtiyor.
Solomon Adaları'ndaki protestolar, halkın Çin'in artan etkisinden duyduğu rahatsızlığı gösteriyor. Ülkede geçen yıl Çin karşıtı gösteriler düzenlenmiş, Çinlilere ait iş yerleri hedef alınmıştı. Honiara yönetimi, bu protestoları “dış güçlerin kışkırtması” olarak nitelendirmişti. Ancak bağımsız gözlemciler, Solomon Adaları halkının Çin'in borç tuzağı ve çevresel tahribat yaratan yatırımlarından endişe duyduğunu ifade ediyor. Bölgedeki diğer ülkeler de benzer kaygılar taşıyor; örneğin Vanuatu, Çin'den aldığı kredilerle finanse edilen altyapı projelerinin sürdürülebilirliğini sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Pasifik'teki füze denemeleri ve artan askeri varlığı, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel güç dengesi açısından önem taşıyor. Çin'in Asya-Pasifik'teki yayılmacı politikası, ABD ve müttefiklerinin bölgeye yoğunlaşmasına yol açıyor. Bu durum, Türkiye'nin içinde bulunduğu Avrupa ve Ortadoğu coğrafyasındaki ABD askeri varlığını dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, Çin'in Pasifik Adaları'na yaptığı altyapı yatırımları, Türkiye'nin “Kuşak ve Yol” projesindeki ortaklığına rakip olabilir. Türkiye, kendi dış politikasında dengeleyici bir aktör rolü üstlenirken, Çin-ABD rekabetinin yeni bir cepheye taşınmasını yakından izlemeli ve olası etkilerini değerlendirmelidir.
