Çin'in son yıllarda küresel çapta elde ettiği diplomatik başarılar, geniş bir coğrafyaya yayılmasına rağmen derinlikten yoksun kalıyor. Pekin yönetimi, uluslararası arenada 'ortak' olarak adlandırdığı ülkelerle ilişkilerinde çoğu zaman sembolik adımlarla yetinirken, bu ilişkilerin somut ve sürdürülebilir faydalar sağlamadığı belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı: Geniş ağ, sınırlı etki
Çin, Kuşak ve Yol Girişimi gibi mega projelerle Afrika, Asya ve Latin Amerika'da birçok ülkeyle anlaşmalar imzaladı. Ancak analistlere göre bu anlaşmaların çoğu, karşılıklı bağımlılık yaratmaktan ziyade Çin'e tek taraflı avantaj sağlıyor. Pekin, ortaklarından önemli bir fedakarlık beklemezken, kendisi de bu ortaklıklara sınırlı kaynak aktarıyor. Örneğin, Asya Altyapı Yatırım Bankası gibi kurumlar aracılığıyla sağlanan krediler, genellikle Çinli firmaların projelerde yer alması şartına bağlanıyor. Bu durum, ev sahibi ülkelerin borç tuzağına düşmesine yol açarken, Çin'in diplomatik nüfuzunu artırmasını engelliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Büyük güç rekabetinde Çin'in sınırlı etkisi
ABD ve Batılı ülkelerle artan rekabette Çin, özellikle gelişmekte olan ülkelerde kendini alternatif bir güç merkezi olarak konumlandırmaya çalışıyor. Ancak Pekin'in 'kazan-kazan' söylemine rağmen, birçok ülke Çin'le olan ilişkilerinde beklentilerinin karşılanmadığını düşünüyor. Örneğin, Güney Çin Denizi'ndeki anlaşmazlıklarda Çin, askeri varlığını artırırken, diplomatik kanallarda aynı başarıyı gösteremiyor. Ayrıca, COVID-19 salgını sırasında Çin'in aşı diplomasisi, başlangıçta büyük bir etki yaratmış gibi görünse de, lojistik sorunlar ve aşıların etkinliğine dair şüpheler nedeniyle bu etki kısa sürede azaldı. Bu durum, Çin'in diplomatik vaatlerinin genellikle uygulamada yetersiz kaldığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nde önemli bir konuma sahip. Ancak Çin merkezli yatırımların Türkiye'ye sağladığı ekonomik katkı sınırlı kalmaktadır. Pekin'in, Doğu Akdeniz ve Orta Asya'da artan nüfuzu, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarıyla yer yer çelişebilmektedir. Türkiye, Çin'le dengeli bir ilişki yürütürken, aynı zamanda ABD ve AB ile stratejik ortaklıklarını korumaya özen göstermelidir. Çin diplomasisinin sığ yapısı, Türkiye'nin bu ülkeyle ilişkilerinde daha temkinli ve çok boyutlu bir strateji izlemesini gerektirmektedir.
