Çin ile Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) arasındaki ilişkiler, genellikle iki zıt perspektiften ele alınıyor. Birinci yaklaşım, özellikle Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler, ABD-Çin rekabeti ve bölgenin Pekin'in yörüngesine çekilme riski gibi tehlikelere odaklanıyor. İkinci perspektif ise ticaret, altyapı, yatırım, tedarik zincirleri ve paylaşılan büyüme gibi fırsatları vurguluyor. Oysa gerçek, bu iki anlatının da ötesinde, daha karmaşık ve derin bir ilişki ağına işaret ediyor.
İkili İlişkilerin Yeni Boyutları
Çin, 2020'den bu yana ASEAN'ın en büyük ticaret ortağı konumunda. İkili ticaret hacmi 2022'de 975 milyar doları aşarken, 2023'te küresel yavaşlamaya rağmen 911 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu rakamlar, ABD-ASEAN ticaretinin neredeyse iki katı. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında Güneydoğu Asya'da gerçekleştirdiği altyapı yatırımları, Laos'taki Çin-Laos demiryolu gibi somut projelerle bölgesel bağlantıyı artırıyor. Ayrıca, Çin-ASEAN Serbest Ticaret Bölgesi'nin (ACFTA) 3.0 versiyonu müzakereleri, dijital ekonomi, yeşil kalkınma ve tedarik zinciri işbirliği gibi yeni alanlara odaklanarak ilişkileri daha da derinleştirmeyi hedefliyor.
Ancak bu yapıcı tablonun yanında, Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik anlaşmazlıkları ve askeri gerilimler devam ediyor. Çin, bölgedeki dokuz çizgili harita temelinde hak iddia ederken, ASEAN üyeleri Vietnam, Filipinler, Malezya ve Brunei ile karşı karşıya geliyor. Buna rağmen, taraflar 2022'de Güney Çin Denizi'ndeki tarafların davranışlarına ilişkin bir kod (COC) müzakerelerini hızlandırma kararı aldı. Bu, anlaşmazlıkların ilişkilerin tamamını bloke etmediğini gösteriyor.
Jeopolitik Dengeler ve Bölgesel Dinamikler
ABD, Hint-Pasifik stratejisi kapsamında ASEAN ile ilişkilerini güçlendirmeye çalışsa da, bölge ülkeleri Çin ile ABD arasında net bir taraf seçmekten kaçınıyor. ASEAN'ın merkeziyetçilik (centrality) ilkesi, büyük güç rekabetinde bölgenin bağımsız manevra alanını korumasını sağlıyor. Singapur, Endonezya ve Malezya gibi ülkeler, hem Çin ile ekonomik işbirliğini hem de ABD ile güvenlik işbirliğini sürdürüyor. Bu pragmatik yaklaşım, ASEAN'ın Çin ile ilişkilerini 'jeopolitik sıfır toplamlı oyun' olarak görmek yerine, kazan-kazan fırsatlarına odaklanmasını mümkün kılıyor.
Bölgedeki diğer önemli gelişme ise Çin'in teknoloji ve yeşil enerji alanındaki yatırımları. Çinli şirketler, Tayland, Vietnam ve Endonezya'da elektrikli araç (EV) üretim tesisleri kurarken, dijital altyapı projeleri de hız kazanıyor. Bu yatırımlar, ASEAN ülkelerinin küresel tedarik zincirlerindeki konumlarını güçlendiriyor ve Çin'in bölgedeki etkisini ekonomik temelde sağlamlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin-ASEAN ilişkilerindeki derinleşme, Türkiye'nin Asya-Pasifik bölgesine yönelik dış politikası açısından önemli fırsatlar ve zorluklar barındırıyor. Türkiye, ASEAN ile ticaret hacmini artırma potansiyeline sahip; ancak Çin'in güçlü ticari varlığı karşısında rekabet avantajı yaratmak için katma değerli ürünler ve savunma sanayii işbirliği gibi niş alanlara odaklanmalı. Ayrıca, Türkiye'nin 'Doğu'ya Açılım' stratejisi kapsamında Güneydoğu Asya'daki gelişmeleri yakından takip etmesi, bölgesel tedarik zincirlerine entegrasyon ve enerji işbirliği gibi alanlarda yeni adımlar atması gerekiyor. Çin'in BRI'sı ile Türkiye'nin Orta Koridor girişimi arasındaki sinerji, bu bağlamda değerlendirilebilir.
