Dünyanın en büyük araç çağırma platformlarından Uber, sürücü hesaplarını haksız yere askıya aldığı gerekçesiyle 1,2 milyar dolar (yaklaşık 40 milyar Türk lirası) para cezasına çarptırıldı. Hollanda'nın başkenti Amsterdam'da faaliyet gösteren ve Avrupa Birliği'nin (AB) veri koruma otoritesi olarak görev yapan Amsterdam Bölge Mahkemesi'nin kararı, küresel teknoloji devlerinin düzenleyici kurumlarla yaşadığı gerilimin en somut örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti. Uber ise cezayı "orantısız" olarak nitelendirerek temyiz başvurusunda bulunacağını açıkladı.
Cezanın Gerekçesi ve Uber'in Savunması
Amsterdam Bölge Mahkemesi, Uber'in 2021-2023 yılları arasında Avrupa genelinde on binlerce sürücünün hesabını, şeffaf bir gerekçe göstermeden ve etkili bir itiraz mekanizması sunmadan askıya aldığına hükmetti. Mahkeme, bu uygulamanın AB'nin Genel Veri Koruma Tüzüğü'ne (GDPR) aykırı olduğunu belirtti. Karar metninde, sürücülerin hesaplarının askıya alınmasının, onların geçim kaynaklarını doğrudan etkilediği ve bu nedenle sürecin adil ve şeffaf olması gerektiği vurgulandı.
Uber sözcüsü yaptığı açıklamada, kararın "hukuki olarak hatalı" olduğunu savunarak, "Bu ceza, Avrupa genelinde milyonlarca sürücüye esnek çalışma imkânı sunan bir platformun faaliyetlerini olumsuz etkileyecektir. Temyiz sürecinde haklılığımızı kanıtlayacağız" ifadelerini kullandı. Şirket ayrıca, 2023 yılında sürücü hesaplarıyla ilgili itiraz süreçlerini iyileştirdiğini ve 2024 itibarıyla tüm Avrupa'da uygulamaya koyduğu yeni sistemle sürücülerin iki hafta içinde cevap alabileceğini belirtti.
Bu dava, Uber'in Avrupa'daki iş modeliyle ilgili artan baskının bir parçası. Şirket, daha önce de Fransa'da sürücülerin sosyal güvenlik hakları konusunda açılan davalarla karşı karşıya kalmış, İspanya'da ise sürücülerin şirket çalışanı sayılması yönünde kararlar çıkmıştı. Amsterdam'daki karar, platform ekonomisinin düzenlenmesi konusunda emsal niteliği taşıyabilir.
Küresel Teknoloji Devleri ve Düzenleyici Baskı
Bu ceza, yalnızca Uber'in değil, tüm platform ekonomisinin karşı karşıya olduğu düzenleyici baskının bir göstergesi. Avrupa Birliği, son yıllarda dijital hizmetler yasası (DSA) ve dijital piyasalar yasası (DMA) gibi düzenlemelerle büyük teknoloji şirketlerinin gücünü sınırlandırmaya çalışıyor. AB'nin veri koruma otoriteleri, özellikle algoritmik karar alma süreçlerinin şeffaflığı konusunda şirketlere yaptırım uyguluyor.
Uber'in Avrupa'daki merkezi olan Amsterdam, şirketin AB düzenlemelerine tabi olduğu ana nokta. Bu nedenle Hollanda mahkemesinin kararı, Uber'in tüm Avrupa operasyonlarını etkileyebilecek nitelikte. Uzmanlar, bu kararın diğer platformlar için de caydırıcı olacağını ve benzer davaların önünü açabileceğini belirtiyor. Özellikle gig ekonomisi olarak adlandırılan ve geçici işler üzerine kurulu bu sektörde, çalışanların haklarının korunması giderek daha fazla önem kazanıyor.
Öte yandan, Uber'in temyiz başvurusu sonucunda cezanın azalması veya iptal edilmesi durumunda bile, şirketin itibar kaybının önüne geçmesi zor görünüyor. Sürücü hakları savunucuları, kararı memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, "Bu karar, dijital platformların da hukukun üstünlüğüne tabi olduğunu gösteriyor" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Uber'in aldığı bu ceza, Türkiye'de faaliyet gösteren benzer platformlar için de önemli bir sinyal niteliği taşıyor. Türkiye'de Uber, 2018 yılında İstanbul'daki lisans sorunları nedeniyle operasyonlarını durdurmuş, ancak sonrasında farklı markalarla yeniden yapılanmıştı. Küresel ölçekte benzer düzenleyici yaptırımların artması, Türkiye'de de sürücü hakları ve veri güvenliği konularında yeni düzenlemelerin gündeme gelebileceğine işaret ediyor. Ayrıca, Türk şirketlerinin Avrupa pazarında faaliyet gösterirken GDPR kurallarına uyum sağlama gerekliliği, bu tür davalarda emsal teşkil edebilir. Teknoloji şirketlerinin algoritmik karar alma süreçlerindeki şeffaflık, Türkiye'de de giderek daha fazla tartışılacak bir konu olacak gibi görünüyor.
