ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington'da yaptığı açıklamada, ABD ile Çin arasındaki ticaret ateşkesinin iki ay süreyle uzatıldığını duyurdu. Açıklama, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in on bir yıl sonra ilk kez ABD'ye resmi ziyaret gerçekleştirmek üzere başkente inmesiyle aynı güne denk geldi. Bloomberg'in aktardığına göre, uzatma kararı iki ülke arasında aylardır süren yoğun diplomasi trafiğinin ardından geldi.
Ticaret Savaşının Arka Planı
ABD ve Çin arasındaki ticaret gerilimi, 2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın çelik ve alüminyum ithalatına ek gümrük vergileri getirmesiyle başladı. Takip eden dönemde iki ülke karşılıklı olarak milyarlarca dolarlık ürüne tarife uyguladı. 2020'de imzalanan "Birinci Aşama" anlaşması ile kısmi bir normalleşme sağlansa da, teknoloji transferi, fikri mülkiyet hakları ve devlet sübvansiyonları gibi yapısal sorunlar çözülemedi. Son yıllarda yarı iletken ihracat kontrolleri ve yaptırımlarla yeniden alevlenen ticaret savaşı, küresel tedarik zincirlerini sarstı ve enflasyonist baskıları artırdı.
Bessent'in açıklaması, mevcut ateşkesin süresinin dolmasına günler kala geldi. Uzatma, iki ülkenin karşılıklı olarak belirli ürünlerde gümrük vergilerini askıya almasını ve müzakerelere devam etmesini öngörüyor. Ancak anlaşmanın kapsamı ve hangi sektörleri içerdiği henüz netlik kazanmadı. Hazine Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, "uzatmanın taraflara kapsamlı bir anlaşma için gerekli alanı tanıdığı" belirtildi.
Uzmanlar, uzatmanın piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama yaratacağını, ancak yapısal sorunların devam ettiğini vurguluyor. Çin'in ABD'ye olan ihracatı son çeyrekte bir miktar toparlanma gösterse de, yatırımcı güveni hâlâ kırılgan. Öte yandan ABD'de seçim ekonomisi ve enflasyonla mücadele kapsamında tarifelerin siyasi bir araç olarak kullanılması bekleniyor.
Xi'nin Ziyareti ve Bölgesel Dengeler
Xi Jinping'in ABD ziyareti, 2013'ten bu yana ilk resmi ziyaret olma özelliği taşıyor. Ziyaret kapsamında Xi'nin Başkan Joe Biden ile bir araya gelmesi ve ticaretin yanı sıra iklim değişikliği, Kuzey Kore ve Tayvan gibi konuları ele alması bekleniyor. Görüşmelerin, iki ülke arasındaki rekabetin yönetilmesi açısından kritik olduğu değerlendiriliyor.
Çin, uzun süredir ABD ile olan ticaret açığını dengelemek için tarım ürünleri ve enerji alımlarını artırmayı taahhüt ediyordu. Ancak pandemi sonrası dönemde Çin ekonomisinin yavaşlaması ve emlak krizi, alım taahhütlerinin yerine getirilmesini zorlaştırdı. ABD tarafı ise Çin'in piyasa açılımı ve fikri mülkiyet konularında somut adımlar atmasını talep ediyor.
Diğer yandan, ABD'nin Çin'e yönelik yarı iletken ihracat kontrolleri ve çip yasası, teknoloji alanındaki rekabetin derinleştiğini gösteriyor. Ticaret ateşkesinin uzatılması, bu rekabetin diğer alanlarda tırmanmasını engellemeyebilir. Nitekim geçtiğimiz ay ABD, Çinli teknoloji şirketlerine yönelik yeni yatırım kısıtlamaları getirmişti.
Küresel piyasalar, uzatma haberini olumlu karşıladı. Asya borsaları günü yükselişle tamamlarken, ABD vadeli işlemleri de pozitif seyretti. Analistler, ticaret belirsizliğinin azalmasının özellikle ihracat odaklı ekonomiler için önemli olduğunu belirtiyor. Ancak kalıcı bir çözüm için tarafların yapısal reformlarda uzlaşması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin ticaret ateşkesinin uzatılması ve Xi Jinping'in ziyareti, Türkiye'nin ekonomik ve jeopolitik çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kaymalardan pay alarak ihracatını artırma potansiyeline sahip. Ticaret savaşının yumuşaması, hammadde ve ara malı ithalat maliyetlerini düşürerek enflasyonla mücadeleye katkı sağlayabilir. Öte yandan, ABD-Çin yakınlaşması, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde yeni dengeler yaratabilir; Türkiye'nin hem ABD hem Çin ile dengeli ilişkiler geliştirmesi, ekonomik istikrarı için kritik önemde. Ayrıca, enerji ve teknoloji alanında iş birliği fırsatları doğabilir.
