İran ile ABD arasında artan gerilim yeni bir boyut kazandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik son hava saldırılarını tamamladığını duyururken, Tahran yönetimi ABD'nin bölgedeki askeri tesislerine yönelik saldırılarını sürdürüyor. CENTCOM'dan yapılan açıklamada, İran Devrim Muhafızları ve ona bağlı gruplara ait hedeflerin vurulduğu belirtildi. Açıklamada ayrıca, saldırıların meşru müdafaa kapsamında olduğu ve bölgedeki ABD personelinin korunması amacını taşıdığı vurgulandı.
Gelişmenin arka planı
Son haftalarda, İran yanlısı milis grupların Irak ve Suriye'deki ABD üslerine düzenlediği saldırılar tırmanmıştı. Bu saldırılarda bazı ABD askerleri yaralanmış ve hafif hasar oluşmuştu. ABD yönetimi daha önce de benzer saldırılara karşılık vermiş, ancak son operasyon daha kapsamlı olarak değerlendiriliyor. CENTCOM'un açıklamasında, operasyonun planlı ve sınırlı olduğu, sivil kayıpların önlenmesi için azami gayret gösterildiği ifade edildi. Öte yandan, Tahran'dan yapılan resmi açıklamada, ABD'nin askeri varlığına karşı koyma hakkını saklı tuttukları belirtildi. İran Dışişleri Bakanlığı, saldırıları şiddetle kınadı ve uluslararası topluma ABD'nin "saldırganlığını" durdurma çağrısı yaptı.
Uzmanlar, bu tırmanmanın İran ile ABD arasında yıllardır süren vekalet savaşının bir parçası olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle 2020 yılında ABD'nin Kasım Süleymani'yi öldürmesinden bu yana, iki ülke arasındaki gerilim zaman zaman açık çatışmaya dönüşme potansiyeli taşıyor. Ancak her iki taraf da doğrudan bir savaştan kaçınmaya çalışıyor. CENTCOM'un İran'a yönelik son saldırıları bitirmesi, ABD'nin mevcut krizi yönetmeyi ve daha büyük bir çatışmanın önüne geçmeyi hedeflediğini gösteriyor.
Bölgesel boyut
İran ile ABD arasındaki bu gerginlik, tüm Ortadoğu bölgesini etkiliyor. Irak ve Suriye'deki ABD askeri varlığı, bu ülkelerin iç dengelerini doğrudan etkiliyor. Ayrıca, İran yanlısı milislerin faaliyetleri, bölgesel istikrarı tehdit ediyor. Ek olarak, bu tırmanma, İran nükleer programı ve tahıl koridoru gibi diğer önemli başlıkları da gölgede bırakıyor. Bölge ülkeleri, ABD ve İran arasında bir denge kurmaya çalışırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, ABD ile ilişkilerini sürdürmekle birlikte İran'la da diyalog kanallarını açık tutmayı tercih ediyor. İsrail ise İran'a yönelik tehdit algısını sürdürüyor ve bu gelişmeleri yakından takip ediyor.
Petrol piyasaları da gerginlikten etkileniyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel enerji arzına yönelik endişeleri artırıyor. Brent petrol fiyatları, son bir haftada %5'in üzerinde yükseldi. Uzmanlar, çatışmanın daha da tırmanması halinde petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkabileceğini belirtiyor. Bu durum, zaten yüksek enflasyonla mücadele eden küresel ekonomi için yeni bir risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD geriliminin tırmanması, Türkiye'nin güvenlik ve ekonomik dengeleri açısından kritik önem taşıyor. ABD ve İran arasında yaşanan bu çatışma, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki askeri varlığını doğrudan etkiliyor. Özellikle PKK/YPG ile mücadelede Türkiye'nin hassas olduğu bölgelerde, İran yanlısı milislerin ve ABD'nin manevraları yeni riskler yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ihtiyacının büyük bir kısmını karşıladığı İran ile ticari ilişkileri, yaptırım riskleri nedeniyle tehdit altına girebilir. Öte yandan, Türkiye'nin hem ABD ile NATO müttefiki hem de İran ile sınır komşusu olması, Ankara'yı diplomatik bir denge politikası izlemeye zorluyor. Türkiye'nin bu süreçte taraflar arasında arabuluculuk yapma ve bölgesel istikrara katkıda bulunma potansiyeli bulunuyor.
