Avrupa'nın dört önde gelen çelik ve kimya şirketi, Avrupa Birliği’nin (AB) karbon fiyatlandırma mekanizması olan Emisyon Ticaret Sistemi’nin (ETS) geçici olarak durdurulması için AB Konseyi Başkanı’na bir mektup gönderdi. Şirketler, mevcut haliyle sistemin artık günümüzün ekonomik ve sınai gerçekleriyle uyumlu olmadığını belirterek, Avrupa sanayisinin rekabet gücünü korumak adına acil adımlar atılmasını talep etti. Mektupta, enerji fiyatlarındaki artış ve küresel piyasalardaki dengesizliklerin, ETS’nin karbon maliyetlerini daha da ağırlaştırdığı ifade ediliyor.
Gelişmenin Arka Planı
AB ETS, 2005 yılında uygulamaya konulan ve blok genelinde karbon emisyonlarını sınırlamayı hedefleyen bir piyasa tabanlı sistem. Sisteme göre, belirli bir sektördeki (örneğin enerji, çelik, kimya) işletmelere tahsis edilen emisyon izinleri, ihtiyaç fazlası durumunda satılabiliyor veya eksik kalması halinde satın alınıyor. Ancak son yıllarda, özellikle enerji krizi ve artan girdi maliyetleri, Avrupalı sanayi kuruluşlarını zor durumda bıraktı. Şirketlere göre, sistemin katı kuralları ve yüksek karbon fiyatları, AB üreticilerini küresel rakipleri (örneğin Çin ve ABD) karşısında dezavantajlı konuma düşürüyor. Mektupta ayrıca, sistemin revize edilmemesi halinde Avrupa’da üretimin durma noktasına gelebileceği ve karbon sızıntısı tehlikesinin arttığı vurgulanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu talep, AB’nin iklim hedefleri ile sanayi rekabetçiliği arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gündeme taşıdı. Bir yandan AB, 2050 yılına kadar karbon nötr olma yolunda ilerlerken; diğer yandan enerji yoğun sektörler, yeşil dönüşümün mali yükünü kaldıramadıklarını ifade ediyor. Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük üye ülkelerin sanayi odakları, ETS’nin esnetilmesi yönünde baskı yaparken; Yeşil Mutabakat savunucuları, sistemin askıya alınmasının iklim taahhütlerini tehlikeye atacağını savunuyor. Uzmanlar, bu gerilimin AB’nin önümüzdeki dönemde hem iklim politikalarını hem de sanayi stratejisini yeniden şekillendirebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB ETS’deki olası bir değişiklik, Türkiye’nin ihracatını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, AB’ye en çok çelik ve kimya ürünü ihraç eden ülkelerden biri. AB’de karbon maliyetlerinin düşmesi veya sistemin askıya alınması, Türk üreticilerin AB pazarındaki fiyat avantajını kısmen azaltabilir. Ancak kısa vadede, AB’nin kendi sanayisini koruma çabaları, Türkiye gibi üçüncü ülkelere yönelik karbon sınır düzenlemelerini (SKDM) geciktirebilir. Orta vadede ise, Türkiye’nin kendi emisyon ticaret sistemini hayata geçirmesi halinde, AB ile uyumlu bir yapı kurması stratejik önem taşıyacaktır.
