Güney Afrika'nın en büyük bankacılık grubu FirstRand Ltd., altı yıl sonra ilk kez kâr düşüşü yaşadı. Banka, Birleşik Krallık'taki motor-finans biriminde müşterilere yanlış satılan araç kredilerine ilişkin 807 milyon sterlin (1,1 milyar dolar) karşılık ayırmak zorunda kaldı. Bu karşılık, kredi ve ücret gelirlerindeki büyümeyi gölgede bıraktı ve net kârın yüzde 5 gerilemesine yol açtı.
Gelişmenin Arka Planı
FirstRand'ın İngiltere'deki iştiraki MotoNovo Finance, 2007-2021 yılları arasında sattığı araç kredilerinde müşterilere yeterli bilgilendirme yapmamakla suçlanıyor. İngiliz Finansal Yürütme Kurumu (FCA), son yıllarda bankaların komisyon odaklı satışlarını incelemeye almış ve birçok banka benzer cezalarla karşılaşmıştı. FirstRand, potansiyel tazminat taleplerini karşılamak için bilançosunda büyük bir karşılık ayırdı.
Banka, pandemi sonrası toparlanma sürecinde Güney Afrika'da kredi talebindeki artıştan ve faiz marjlarındaki iyileşmeden faydalanmıştı. Ancak İngiltere'deki bu tek seferlik gider, grubun genel performansını aşağı çekti. FirstRand'ın hisseleri, açıklamanın ardından Johannesburg Menkul Kıymetler Borsası'nda yüzde 3'ten fazla değer kaybetti.
Şirket yönetimi, karşılığın işin temellerini etkilemediğini ve sermaye yeterliliğinin hâlâ güçlü olduğunu vurguladı. Yine de analistler, İngiltere'deki düzenleyici baskının ve olası ek tazminatların önümüzdeki çeyreklerde de risk oluşturduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
FirstRand, Güney Afrika'nın yanı sıra Botsvana, Namibya, Zambiya, Mozambik ve Tanzanya gibi Afrika ülkelerinde faaliyet gösteriyor. Grubun İngiltere'deki sorunları, küresel bankacılık sektöründe tüketici korumasına yönelik artan düzenleyici baskının bir yansıması. ABD ve Avrupa'da da benzer davalar bankaların milyarlarca dolar ceza ödemesine neden olmuştu.
Gelişme, yükselen piyasa ekonomilerindeki bankaların gelişmiş ülkelerdeki iştiraklerinden kaynaklanan riskleri yönetme zorluğunu gösteriyor. Özellikle aktif büyüklüğü sınırlı olan bankalar için bu tür karşılıklar kârlılığı ciddi şekilde sarsabiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
FirstRand'ın yaşadığı sorun, Türk bankacılık sektörü için doğrudan bir tehdit oluşturmuyor; ancak küresel düzenleyici trendleri göstermesi açısından ders niteliğinde. Türkiye'de de tüketici kredileri ve kredi kartı ürünlerinde şeffaflık ve komisyon uygulamaları son yıllarda Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) sıkı denetimine tabi. Türk bankalarının yurt dışı iştirakleri sınırlı olsa da, özellikle Avrupa ve Körfez'de faaliyet gösteren bankalar için benzer tüketici koruma davaları risk oluşturabilir. Ayrıca, küresel faiz ortamında artan fonlama maliyetleri, Türk bankalarının kârlılığını da baskılayabilir. Bu haber, bankaların yalnızca kredi büyümesine değil, aynı zamanda yasal ve itibari risklere de hazırlıklı olması gerektiğini hatırlatıyor.
