İspanya ile Birleşik Krallık'a bağlı Cebelitarık arasındaki rutin sınır kontrollerinin kaldırılması, bölge sakinleri tarafından büyük ölçüde memnuniyetle karşılandı. On yıllardır süren pasaport ve kimlik kontrollerinin sona ermesiyle birlikte, her gün sınırı geçen yaklaşık 15 bin işçi, öğrenci ve turist için seyahat süreleri önemli ölçüde kısaldı. Ancak bu tarihi adım, Brexit sonrası ilişkilerin yeniden şekillendiği bir dönemde atılırken, bazı kesimler anlaşmanın kalıcılığı ve potansiyel etkileri konusunda temkinli olmayı sürdürüyor.
Yeni dönem: Serbest dolaşım mı, geçici çözüm mü?
İspanya hükümeti, Avrupa Birliği'nin (AB) Schengen bölgesi dışında kalan Cebelitarık ile yürüttüğü müzakereler sonucunda, 31 Aralık 2020'de imzalanan Brexit ticaret anlaşmasının ardından sınır kontrollerini kademeli olarak azaltma kararı aldı. Son olarak, 2023 yılı başında başlatılan pilot uygulama kapsamında, sınır geçişlerinde pasaport gösterme zorunluluğu kaldırıldı. Artık İspanyol ve Cebelitarıklı yetkililer, yalnızca rastgele kontroller yapıyor. Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, uygulamayı 'iki taraf arasında yeni bir güven dönemi' olarak nitelendirdi. Ancak AB yanlısı bazı gruplar, bu düzenlemenin Schengen bölgesinin bütünlüğünü zedelediğini savunuyor.
Cebelitarık'ta yaşayan İspanyol vatandaşı Maria Lopez, 'Yıllarca her sabah en az 20 dakika sırada beklerdim. Artık işe giderken sadece 5 dakika kaybediyorum. Bu gerçek bir özgürlük' dedi. Öte yandan, sınırın İspanya tarafında yaşayan İngiliz emekli John Smith, 'Kontrollerin kalkması güzel ama ya bir gün yeniden başlatırlarsa? Brexit'ten sonra her şeyin değişebileceğini gördük' diyerek endişelerini dile getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut: Brexit sonrası denge arayışı
Cebelitarık-İspanya sınırındaki bu yumuşama, aslında daha geniş bir jeopolitik denklemin parçası. Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılmasının ardından, Cebelitarık'ın statüsü iki taraf arasında en hassas konulardan biri haline gelmişti. İspanya, Cebelitarık üzerinde egemenlik iddiasını sürdürürken, Birleşik Krallık da stratejik öneme sahip bu yarımadayı elinde tutmakta kararlı. Yeni sınır düzenlemesi, Madrid ile Londra arasında 2022 yılında varılan bir mutabakatın ürünü. Bu mutabakata göre, Cebelitarık AB'nin Schengen bölgesine de facto olarak dahil edilirken, İspanyol polisi havalimanı ve liman kontrollerini üstleniyor.
Uzmanlar, uygulamanın sadece ekonomik değil, aynı zamanda sembolik bir anlam taşıdığını belirtiyor. Cebelitarık Üniversitesi'nden siyaset bilimci Dr. Elena Garcia, 'Bu adım, Brexit sonrası AB-İngiltere ilişkilerinde pragmatizmin ön planda olduğunu gösteriyor. Ancak İspanya'nın uzun vadede egemenlik hedefinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor' diyor. Bölgede yaşayan yaklaşık 34 bin kişi ve sınıra bağımlı ekonomi için ise belirsizlikler devam ediyor. Özellikle pandemi sonrası toparlanmaya çalışan turizm sektörü, kolaylaştırılmış geçişlerden en fazla fayda sağlayacak alanlardan biri.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık-İspanya sınırındaki kontrollerin kalkması, doğrudan Türkiye'yi ilgilendiren bir gelişme olmasa da, AB'nin üçüncü ülkelerle ilişkilerinde esneklik gösterebileceğine dair bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'nin AB ile vize serbestisi ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerinde benzer bir pragmatizmin sergilenip sergilenemeyeceği sorularını akla getiriyor. Ayrıca, Brexit sonrası İngiltere'nin Avrupa ile ticari ve siyasi bağlarını koruma çabası, Türkiye gibi aday ülkelerin de AB ile ilişkilerinde alternatif modeller arayışını teşvik edebilir. Dolayısıyla bu gelişme, AB'nin dış sınır politikalarında esneyebildiğini göstermesi açısından küresel bir emsal niteliği taşıyor.
