BRICS ülkeleri, 2023 yılında Yeni Delhi'de düzenlenen zirvede ortak bir deklarasyon yayınlayarak uzlaşı sağladı. Ancak RSIS araştırmacısı Nazia Hussain'e göre, ortak bildiride kullanılan yumuşatılmış ifadeler, farklılıkların giderilmesinden çok, uzlaşının bulunabileceği alanın daraldığını ortaya koydu. Zirve, grubun genişleme ve küresel yönetişim konularındaki derin görüş ayrılıklarını örtbas edemedi.
Zirvenin Arka Planı ve Uzlaşının Sınırları
BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) liderleri, 2023 Ağustos'unda Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de bir araya geldi. Zirvenin ana gündem maddeleri arasında gruba yeni üyelerin katılımı, küresel ekonomik yönetişim reformu ve Ukrayna savaşı gibi konular yer alıyordu. Zirve sonunda yayınlanan ortak deklarasyon, üyeler arasındaki anlaşmazlıkları yansıtan muğlak ifadeler içeriyordu.
Nazia Hussain'e göre, deklarasyondaki yumuşatılmış dil, aslında bir uzlaşma değil, ortak paydanın giderek daraldığının işareti. Özellikle genişleme konusunda Çin ve Rusya'nın daha hızlı adım atılması yönündeki baskısına karşı Hindistan ve Brezilya'nın temkinli tutumu, uzlaşının sınırlarını gözler önüne serdi. Ayrıca Ukrayna savaşına ilişkin ifadelerde Rusya'nın beklentileri ile diğer üyelerin pozisyonları arasındaki fark, metne yansıdı.
Hussain, BRICS'in kuruluş amacının Batı-dışı bir alternatif oluşturmak olduğunu, ancak üyeler arasındaki çıkar farklılıklarının bu hedefi zorlaştırdığını vurguluyor. Hindistan ve Brezilya, Batı ile ilişkilerini tamamen koparmak istemezken, Çin ve Rusya daha fazla karşıtlık arıyor. Bu nedenle ortak deklarasyon, tarafların kırmızı çizgilerini içermeyen, genel geçer ifadelerle sınırlı kaldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
BRICS, küresel ekonomik ve siyasi düzende reform çağrısı yapan önemli bir platform. Ancak Yeni Delhi zirvesi, grubun etkinliğinin sınırlarını gösterdi. Genişleme konusunda somut bir adım atılamaması, grubun geleceği hakkında soru işaretleri yarattı. Özellikle Suudi Arabistan, İran, Arjantin gibi ülkelerin katılım başvuruları, üyeler arasındaki farklı jeopolitik öncelikler nedeniyle askıya alındı.
Küresel düzeyde, BRICS'in Batı'ya karşı bir denge unsuru olup olamayacağı tartışması sürüyor. Çin ve Rusya, grubu ABD liderliğindeki düzene meydan okumak için kullanmak isterken, Hindistan ve Brezilya daha çok ekonomik işbirliği ve kalkınma odaklı bir yaklaşımı benimsiyor. Bu görüş ayrılığı, grubun ortak bir strateji geliştirmesini engelliyor. Ayrıca, BRICS ülkeleri arasındaki ticaret ve yatırım ilişkileri de istenen düzeyde değil; Çin'in baskın ekonomik ağırlığı, diğer üyelerde rahatsızlık yaratıyor.
Zirve sonrası yapılan açıklamalar, BRICS'in bir sonraki dönem başkanlığını Rusya'nın devralacağını gösteriyor. Rusya'nın 2024 zirvesine ev sahipliği yapacak olması, grubun daha da kutuplaşabileceği endişelerini artırıyor. Batılı ülkeler, BRICS'in Rusya'nın yanında durduğu algısının güçlenmesinden çekiniyor. Ancak Hindistan ve Brezilya gibi üyeler, bu algıyı kırmak için çaba sarf ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BRICS'in Yeni Delhi zirvesi, Türkiye'nin çok kutuplu dış politikası açısından önemli ipuçları sunuyor. Türkiye, BRICS ile diyalog kanallarını açık tutarak Batı-dışı alternatif platformlarda yer alma stratejisini sürdürüyor. Ancak zirvede görülen iç anlaşmazlıklar, BRICS'in etkili bir ekonomik ve siyasi blok olma yolunda henüz yeterli olgunluğa ulaşmadığını gösteriyor. Türkiye için BRICS, Batı ile ilişkilerini dengelemek adına bir araç olabilir; fakat grubun kendi içindeki farklılıklar, somut işbirliği imkanlarını sınırlıyor. Yine de Türkiye, Rusya ve Çin ile ikili ilişkilerini güçlendirerek bu platformu bir kaldıraç olarak kullanmayı sürdürecektir.
